Platinaslachting in een Zuid-Afrikaanse mijn

Johannesburg – De ‘Marikana-slachting’, waarbij de politie afgelopen week 36 mijnwerkers bij de Lonmin-platinamijn doodschoot, viel te verwachten. De werk- en woonomstandigheden bij de Zuid-Afrikaanse mijnen zijn mensonterend.

In 2009 deed ik onderzoek voor de Britse ngo ­ActionAid bij de open platinamijn Potgietersrus Platinums Limited, een gapende grijze wond zo’n driehonderd kilometer ten noorden van Johannesburg. De mijnwerkers en inwoners van het plaatsje Ga-Molekane zijn allemaal afhankelijk van de mijn. Vaste contracten komen hier nauwelijks meer voor. Uitbater Angloplat (onderdeel van de multinational Anglo American) geeft de voorkeur aan subcontractors en tijdelijk personeel om de vakbonden buiten te kunnen sluiten en pijnlijke massaontslagen te vermijden. De meesten die ik sprak woonden in krotten en hadden soms werk. De betaling was extreem laag: tussen 150 en 400 euro per maand. Angloplat had twaalfurige werkdagen geïntroduceerd en betaalde 1,60 euro per uur. Het is ook nog eens een natte, open mijn waar het bitter koud en bloedheet kan zijn. De mijnwerkers ademen de chemicaliën in en het vrijkomende fijne stof vergiftigt het drinkwater. Bovendien waren er grote spanningen tussen de Zuid-Afrikanen en de makwerekwere, de buitenlanders, vooral Zimbabwanen en Mozambikanen.

Hoe heeft het zo ver kunnen komen? In informele onderhandelingen die vanaf midden jaren tachtig in Londen plaatsvonden wisten Amerikaanse en Britse mijnbouwconglomeraten als Anglo American en Lonmin het anc ervan te overtuigen een economisch liberale koers te varen en de socialistische principes overboord te zetten. De mijnbouw is voor zijn winsten afhankelijk van goedkope arbeid. Na 1994 werd een economisch systeem geïntroduceerd dat die situatie waarborgde. In ruil daarvoor werd de Black Economic Empowerment bedacht die voorschreef dat blanke bedrijven zwarte aandeelhouders moesten krijgen. Dit creëerde een nieuwe zwarte toplaag met schatrijke anc-coryfeeën als Cyril Ramaphosa en Tokyo Sexwale, een mogelijke presidentskandidaat. Ook familieleden van Nelson Mandela en president Jacob Zuma plukten de vruchten. De managing director van de Aurora-goudmijnen iets buiten Johannesburg was een kleinzoon van Nelson, de voorzitter was een neef van Jacob. Ze hielpen die mijnen de vernieling in. Aurora Empowerment Systems werd dit jaar bankroet verklaard, de 5300 ­werknemers werden ontslagen. Toen Zuma’s neef de miljoen euro schuld niet afloste werd beslaggelegd op zijn bmw’s.