Wim van den Doel, Plaatsen van herinnering: Nederland in de twintigste eeuw

Plekken

Wim van den Doel (red.)
Plaatsen van herinnering: Nederland in de twintigste eeuw
Bert Bakker, 558 blz., € 34,95
(na 1 januari 2006 € 39,95)

Sinds in 1984 in Frankrijk het eerste deel verscheen van de door Pierre Nora geredigeerde reeks Les lieux de mémoire is deze titel een begrip geworden. Nora en de zijnen beschreven plekken die, omdat er belangrijke gebeurtenissen hadden plaats gevonden, een bepaald onder deel van de Franse geschiedenis symboliseerden. Het ging om steden als Verdun, Chartres, ge bouwen als het paleis van Versailles en de Eiffeltoren, en streken als de Vendée en de Elzas.
In de Franse reeks, zeven banden met in totaal 5500 bladzijden, en in de vierdelige Deutsche Erinnerungsorte zijn echter niet alleen fysieke plaatsen opgenomen, maar ook symbolen als de Code Civil of de Pickelhaube, en zelfs personen als Jeanne d’Arc en Descartes. In de Nederlandse serie, waarvan onlangs het eerste deel verscheen, be perkt men zich tot «echte» plekken, locaties waar men naartoe kan gaan.
Uitgeverij Bert Bakker brengt nu in Nederland een vierdelige reeks. Na dit deel over de twintigste eeuw volgen er nog banden over respectievelijk de periode tot 1600, de zeventiende en achttiende eeuw, en over de negentiende eeuw. Het boek over de twintigste eeuw bestaat uit over wegend aardige en informatieve artikelen over plaatsen waar Nederlandse geschiedenis werd geschreven of die een zekere symboolwaarde hebben gekregen omdat ze voor bepaalde ontwikkelingen staan.
Overigens liggen niet al deze plekken waar de collectieve Nederlandse herinnering gestalte krijgt ook in Nederland. Ook plaatsen als Srebrenica, München (het WK voetbal in 1974) en de militaire basis in Seedorf hebben een plek verworven in het collectieve geheugen en staan dus terecht in deze bundel.
Sommige van de Nederlandse lieux de mémoire zijn onbetwist, zoals de Afsluitdijk, het Haagse Malieveld, de Dam, Wes ter bork, de Waalsdorpervlakte en het bruggetje bij Bartlehiem. Andere kunnen enige bevreemding wekken, zoals de Heineken-brouwerij en het Haagse gemeentemuseum, al weten de auteurs meestal wel aannemelijk te maken dat ze terecht zijn opgenomen.
Soms is een keuze echter ronduit ongelukkig. Waarom is namelijk in het geval van Pim Fortuyn diens protserige Palazzo di Pietro uitgekozen, en niet de parkeerplaats van het Mediapark in Hilversum? Het feit dat hij een dandy en nep intellectueel was, is immers minder belangrijk dan het feit dat zijn opkomst en dood voor de volle honderd procent één onafgebroken media event vormden.