Plot-intelligentie

Film is gewoon te veel. Soms is het enige wat daartegen helpt plot-intelligentie. Maar ‘Critical Decision’ slaat alles
IK GA MET ZO weinig mogelijk voorkennis naar de film Critical Decision. De uit- agenda vermeldt: Fasten your seatbelts for the ride of your life. George Seagal en Kurt Russel doen mee, dus het kan onmogelijk geen actiefilm zijn.

Eerste episode: een nachtelijke overval door een ninja-achtige anti-terreurbrigade onder leiding van George Seagal op een villa in Triest, waarin de Tsjetseense maffia zenuwgas bewaart. Velen sterven, maar de zenuwgaskelder blijkt leeg.
Tweede episode: drie maanden later, heel ergens anders, in Amerika. Een sympathieke knaap (Kurt Russel) krijgt vliegles in een eenmotorig vliegtuigje en mag nu voor het eerst alleen. Hij maakt zich zorgen. Maar net als hij gas wil geven, komt er een auto aanrijden met een collega die ho wenkt: ‘It’s happened.’
In een Arabische stad wordt met veel geweld iemand met een smartelijk gezicht ontvoerd, een terrorist, die veelbetekenend omkijkt naar iemand op een balkon. De balkonman is David Suchet (Hercule Poirot in Hercule-Poirotfilms).
De sympathieke knaap is iets als journalist, want hij is even later op een soort redactielokaal, bespreekt een en ander met een vrouwelijke collega.
Derde episode: tien dagen later, Athene. Een vliegtuig is aan het vollopen: 'Is he who I think he is?’ vraagt de ene stewardess aan de andere. Er is ook een nurks met een mini-laptopje aan boord.
In Londen (blijkbaar tegelijkertijd, al is het hier donker, en in Athene overdag; bij Amerikaanse produkties staat de geografie van Europa blijkbaar niet op de checklist). Een zwetende terrorist roept in een sjiek restaurant: 'Listen to the sound of El Tha'r’ en blaast zichzelf en het etablissement op.
Het vliegtuig stijgt intussen op. Een oude man pakt bagage uit het tassencompartimentje.
Sinds de film begon zijn nu precies tien minuten verstreken. Ik verlaat de bioscoop.
Ik ga in een cafe zitten en noteer wat ik zoeven heb gezien, alsmede mijn voorspellingen voor het vervolg van Critical Decision:
Het vliegtuig gaat gekaapt worden door de Arabierachtigen om de ontvoerde terrorist vrij te krijgen. 'Who I think it is’ is ruilwaar. De nurks is een terrorist.
De anti-terreureenheid van George Seagal moet het vliegtuig heroveren. Ik vraag me af of het niet-aangetroffen zenuwgas nog een rol gaat spelen als extra pressiemiddel op de autoriteiten.
De journalist/leerlingpiloot zal vermoedelijk gaan onderhandelen met de terroristen. In elk geval zal hij het grote gekaapte toestel moeten vliegen en aan de grond zetten.
Suchet (de balkonman) wordt een belangrijke figuur, maar zijn rol is me nog niet duidelijk: was de blik van de ontvoerde terrorist uit de auto een blik van verstandhouding? Of zag hij wie hem verraden had?
Ik vraag me af hoe de Kurt Russel aan boord van het vliegtuig gaat komen: wordt hij als onderhandelaar opeens binnengehouden door de verraderlijke Arabierachtigen?>li<
IK WACHT NOG EEN uurtje. Dan keer ik terug naar het filmtheater en pak de draad van het verhaal weer op, naar later zal blijken ruim twintig minuten voor het einde.
Het grote vliegtuig is omringd door vier gevechtsjagers en ziet er heel dom en verwondbaar uit, als een grote slome gans. Aan boord wordt een senator (waarschijnlijk 'who I think it is’) doodgeschoten door David Suchet. Het was dus een blik van verstandhouding, anderhalf uur geleden: Suchet is een verschrikkelijke moordenaar. In de bagageruimte van het toestel zijn de ninja-achtige antiterroristen bezig met verschillende dingen: ze proberen met de achterlichten in morse te seinen naar de omringende jagers, die dat doorgeven aan een soort president in een crisiscentrum (colbertjes uit, Amerikaanse vlag aan de muur). Die heeft net bevolen het vliegtuig te vernietigen voor het boven land komt en het leven zal eisen van miljoenen mensen. Het Tsjetsjeense zenuwgas is dus aan boord. Maar op grond van het geknipper met de achterlichten geeft de presidentachtige tien minuten uitstel. Zou dat de Critical Decision uit de titel zijn?
Inmiddels werken de antiterroristen ook koortsachtig aan het onschadelijk maken van de zenuwgasbom. George Seagal is in geen velden of wegen te bekennen. Vreemd. Dood?
Kurt Russel is wel aan boord en neemt initiatieven, geassisteerd door een aantrekkelijk donker stewardessje.
De film verkeert vanaf zijn wederkomst in de fase van dicht georkestreerde climaxen, die ik maar niet allemaal zal navertellen. Het verhaal lijkt op het jongleursnummer van de op een rietje draaiende borden: de artiest haast zich van het een naar de ander om er zoveel mogelijk in rotatie te houden. In de film worden zoveel mogelijk bedreigingen van mensenlevens tegelijk overeind gehouden.
Alles loopt uiteindelijk vrij goed af, behalve natuurlijk voor de terroristen. Kurt Russel landt het reuzenvliegtuig, en wel op zijn kleine lesvliegveldje, zodat de geparkeerde Cessnaatjes en Piper Cherokeetjes geplet worden en in brand vliegen.
Tot mijn verrassing overleeft het donkere stewardessje het tohuwabohu; ik ben gewend dat dappere negers het eind van ac tiefilms niet halen. Maar zij helpt de geschokte overlevenden de bus in (stewardessebloed kruipt waar het niet gaan kan) en krijgt in de laatste sce`ne zelfs een date met Kurt Russel. (Hij: 'Can I invite you for a cup of coffee?’ Zij: 'As long as you don’t fly.’) Russel wordt overigens 'Dr. Grant’ genoemd, dus mijn journalistenvoorspelling zal wel onjuist zijn. Gepromoveerde journalisten bestaan niet.
Nu ben ik alleen nog benieuwd hoe Kurt Russel en de ninja’s aan boord zijn gekomen en welke catastrofe tot George Seagals dood heeft geleid. Want hij is vast en zeker dood.
VOORAL DOOR TV EN afstandbediening ben ik ongewild, en spelenderwijs, en net als iedereen, specialist geworden op het gebied van plots. In een seconde zie ik of iets documentaire of drama is; in dat laatste geval weet ik binnen een minuut welk genre ik voor me heb, waar we in het verhaal zitten en wat er in grote trekken nog te verwachten valt.
Bij filmbezoek gebruik ik die plot-intelligentie, geloof ik, vaak als een soort panische zelfverdediging. Film is een gewelddadig medium, met dat onontkoombare metershoge scherm vol overal heen schietende kleuren, dat loeiharde geluid. Toen ik drie was, raakte ik al compleet over mijn toeren in een perronbioscoopje in Utrecht, waar een enorme tekenfilmhaas voor zijn leven vocht met een reus: mijn moeder wist niet hoe vlug ze me buiten moest brengen.
Maar ook later, toen ik mij vermand had, bleven films een overgrote indruk op me maken. Wat de inhoud ook was, of het nu om Love Story, Joe, Zulu of Satyricon ging, steeds kwam ik na afloop de bioscoop uit wankelen; uren kon ik geen woord uitbrengen. Meestal begon na enige tijd een akelig koud gevoel binnen te dringen: de waarheid daagde. Ik zag de ongerijmdheden in het scenario, de tendentieuze wendingen, de valse emoties. Er is zowat geen film die deugt. Maar zelfs als ik in het verhaal geen kwaad kon vinden, dan nog duurde het een dag voor ik me weer helemaal senang voelde. Film is gewoon te veel.
Het doorgronden van het scenario is voor mij een manier geworden om het filmgeweld op een afstand te houden. Die manier van kijken werkt als een kooi van Faraday, die het onweer van emoties buitensluit. Mijn verstand zorgt voor een beschermende, maar tegelijk isolerende laag tussen mijzelf en de werkelijkheid. Het is een raar idee, dat het mogelijk is door begrip het contact met de realiteit te verliezen. Misschien moet ik er blij om zijn: tinnef als Critical Decision zou me in een sidderende autist veranderen als ik mij niet op deze wijze kon verweren. Mar het is ook deprimerend en eenzaam in de kooi van doorhebben. Het is er uit te houden, maar te leven valt er niet.
Ik roep het de oude hogepriester Timothy Leary dikwijls na: Reality: a far out concept! Van film, literatuur, kunst in het algemeen, wil ik dat ze precies het omgekeerde van Critical Decision bewerkstelligt: het contact met de werkelijkheid herstellen, waar dat verloren is gegaan - en het is altijd bezig verloren te gaan (en het wordt alleen maar overal erger.)
Als kunstvorm heeft film door zijn inherent gewelddadig karakter een handicap. Toch zijn ook op celluloid een paar levende vertellingen gemaakt, waaraan (zelfs) ik me kan overgeven en die me de werkelijkheid helpen (terug)vinden. Meestal zijn dat kalme meesterwerken zoals The dead en El sol del membrillo. Ook alle films met Goldie Hawn vind ik trouwens erg goed.
Ter controle ben ik nog een keer de hele film Critical Decision gaan zien. Ik weet nu ook hoe de antiterroristen en Russel aan boord komen en George Seagal niet. Dat gaat onvoorstelbaar ongecompliceerd. Alleen iemand die alle plot-intelligentie liet varen, zou er op kunnen komen.