Poel van verderf

‘DIE KOGELGATEN? Een herinnering aan roeriger tijden’, zegt Gerard Smit terwijl hij zijn verrekijker weglegt. Smit was vroeger actief bij de marine-inlichtingendienst op de centrale Navo-commandopost in Noordwijk. Nu is hij de begeleider van het Jongeren Service Team (JST), een initiatief dat kansarme jongeren uit het Amsterdamse stadsdeel Geuzenveld/Slotermeer van het criminele pad probeert af te houden door ze in te schakelen bij de beveiliging van het Sloterparkbad. Opleiding is niet nodig, bijna iedereen komt in aanmerking. Hoewel diefstal met geweld te ver gaat, wordt de rekruut niet afgewezen als hij zich ooit eens aan een vechtpartijtje heeft bezondigd.

Na drie jaar strijd heeft Smit de criminaliteit in het zwembad als een getemd dier aan zijn voeten liggen. Het aantal aangiften van diefstal, verkrachting en gewapend conflict in het Sloterparkbad daalde het afgelopen jaar met 46 procent. ‘Maar’, zegt Smit, 'je moet niet denken dat het ooit helemaal voorbij zal zijn met de ellende. Als je de teugels loslaat breekt de hel weer los. In een ander zwembad werd van de week iemand in zijn gezicht gestoken; de dader is gewoon ontkomen. De beveiliging is er zwak en prompt gebeurt het.’
Het JST is een arbeidsondersteunend programma dat jongeren helpt wennen aan de discipline van een reguliere baan. Er zijn al 55 jongeren door de zuiveringsinstallatie van het project gegaan; 39 van hen hebben nu werk. Overwegend in de beveiligingsbranche. Smit: 'De meeste ex-deelnemers gaan naar Randon-beveiliging, de rest naar de politie of het leger. Iedereen is tevreden. De criminaliteit wordt teruggedrongen en die jongeren zijn van de straat.’
Vanuit een gecamoufleerde barak met op het dak een driekleur strak in de wind overziet Smit het terrein en dirigeert hij de troepen. Zeven dagen in de week, van vroeg in de ochtend tot laat in de avond, is 'het moederstation’ bemand. Uit de centrale in het moederstation schallen de stemmen van de merendeels allochtone JST'ers die met een portofoon hun ronde doen door het achttien hectare grote buitenbad aan het Slotermeer. Terwijl Smit de gevonden voorwerpen van gisteren in de computer invoert, staat hij portofoon 02 te woord. 'Hier moederstation, zeg het maar 02.’
'Kan iemand mijn post overnemen. Ik heb een code oranje.’
'We zullen kijken wat we kunnen regelen. 05 kom eens uit! Positie-overname voor je. 02 heeft code oranje. Dankjewel, over en uit.’
Zijn stoel draait een halve slag. '02 moest naar het toilet’, legt hij uit. 'Overal is een codewoord voor. Bij de Navo ging het net zo.’
De meldkamer puilt uit van computers, fax, portofoons, allerhande gereedschap, bewakingsvideo’s, draagbare telefoons en zelfs een politiescanner. Het Julianafonds is ruimhartig over de brug gekomen. Onbekommerd is er besteed. 'Veel mensen kennen de mogelijkheden niet, maar er zijn zat fondsen voor dit soort initiatieven. Ik ben tevreden met de apparatuur. Jammer alleen van het gebouw. Dat had natuurlijk een toren moeten zijn.’
Behalve van het Julianafonds maakt Smit handig gebruik van een old boys network. Hij heeft goede banden met de agenten van het wijkbureau Lodewijk van Deyssel. 'Collegaatjes’ van dat bureau hielpen de uitzonderingssituatie creëren zoals die in het Sloterparkbad bestaat. Want in principe is deze vorm van toezicht niet in overeenstemming met de regelgeving. Zo is het dragen van uniformen eigenlijk verboden. Mensen van 'de Lodewijk’ hielpen Smit zelfs aan emblemen en aan een soort politiepas voor de JST'ers, die echter al gauw weer ingeleverd moest worden omdat ze die bij het zwartrijden in de tram als excuus te voorschijn trokken. Verder kan Smit beschikken over het politieregistratiesysteem dat ze daar voor hem op flop zetten, zodat hij de antecedenten van verdachte badgasten kan natrekken en kandidaat-JST'ers kan screenen. En hij heeft een dirty work agreement met het bureau. Het komt voor dat de Lodewijk zegt: luister eens, we hebben een klein probleempje dat jullie voor ons kunnen oplossen. En vervolgens rukken Smits troepen ’s avonds uit om in een jachthaven, op een strandje of op een riskant schoolfeest de kastanjes uit het vuur te halen. Van de Wet op de Weerkorpsen heeft Smit wel gehoord, maar sommige teamleden nog nooit.
Ondanks alle lessen van Smit gebeurt het nogal eens dat de arrestant beter weet hoe de wet in elkaar steekt dan het teamlid. Hij leert ze bijvoorbeeld dat fouilleren niet mag, maar hij leert ze ook dat er zoiets bestaat als psychologische pressie waardoor de verdachte zelf zijn zakken leeghaalt. En hij waarschuwt ze voor provocaties, want de moderne calculerende verdachte weet dat hij later op het bureau wordt heengezonden als hij van een JST'er een dreun heeft gehad.
03 LAAT WETEN dat er een bootje de Sloterplas oversteekt en de territoriale wateren van het zwembad nadert. Smit: 'Wees alert. Ze mogen niet aanmeren. Neem ze mee als ze het toch doen. Over.’ Om 'glippers’ te bestrijden is onder Smits supervisie de grenscontrole verscherpt, onmiddellijke uitwijzing doorgevoerd en prikkeldraad rond de hekken gewikkeld.
Hij wijst naar een kavel waarboven ontelbare hoofden strandballen en frisbees door de lucht glijden. 'Vroeger dorst daar niemand te komen. Daar kwamen de glippers over het hek. Wel vierhonderd in de week. Mensen liepen bang weg. Sinds wij er zijn, gebeurt dat nauwelijks meer. Vroeger waren de bosschages er ook veel hoger. Daar lag het werkelijk bezaaid met lege portemonees. We hebben gesnoeid. Ernaast zijn de kassa’s. Daar waren de problemen ook niet te overzien. Als de mensen na lang wachten eindelijk aan de beurt waren, begonnen sommigen stampij te maken. Ruziezoeken, spugen, uitschelden. Nu staan onze mannetjes erbij en het is veel rustiger geworden.’
Het is gebruikelijk dat een teamlid verdachten inrekent. 'Dat is leuk voor ze. Vorige week hadden ze twee zigeuners te pakken. Moesten ze ontzettend mee oppassen. Altijd dreigen, die lui. Zo van: we gaan op jullie schieten. Ze hadden niet betaald, en toen ze daarop werden aangesproken, dreigde het meteen op een knokpartij uit te lopen. Opgebracht en de politie erbij gehaald. Verder hebben we van de week nog een pedofiel gepakt. Die had twee jonge meisjes aangerand. Een te gretige kindervriend die we al een tijdje in de gaten hielden. Hij is meegenomen door de politie.’
04 maakt melding van een 'flesje bier’. Smit: 'Je vertelt hem nú dat die fles weggaat. Anders moet hij van het terrein af. Glas is levensgevaarlijk.’ 04: 'Dat heb ik net gezegd. Maar hij wil het flesje eerst leegdrinken.’ Smit: 'Die fles gaat nú weg. Anders hij. Wat is je positie?’ Het conflict dreigt te escaleren. De man van het flesje staat op het punt 04 te lijf te gaan. Geschreeuw van vrouw en kinderen. Uiteindelijk wordt een compromis gevonden: als de koelbox dicht blijft, mag het restje bier worden opgedronken.
Van onbegrip bij het publiek kijkt Smit allang niet meer vreemd op. Het gebeurt niet zelden dat een teamlid in het veld belaagd wordt door een opstandige badgast. Onlangs nog gooide iemand een JST'er in de Sloterplas. 'We worden wel eens bedreigd, ja. Ik heb verschillende keren in de loop van een pistool gekeken. Dat zijn mensen met een kort lontje. Het uniform is voor hen een rode lap. Laatst spraken ze een meneer aan die wat vreemd over het terrein liep. Hij was zwaar beledigd dat hij zijn toegangsbewijs moest tonen en werd agressief. Er was niet meer mee om te gaan en we hebben hem verwijderd. Zulke mensen denken dat voor hen de regels niet gelden.’
'Probleemgedrag wordt vaak vertoond door mensen die stoned zijn’, vervolgt hij terwijl een omroepstem door het zwembad echoot dat de kleine Abdul zijn moeder kwijt is. 'Jointje in combinatie met alcohol, dat is funest. Als die mensen aangesproken worden door iemand van ons team, zeker als dat een jonger iemand is, ook nog allochtoon en ook nog eens een meisje, nou, dan krijg je heibel.’
Niet alleen de badgasten, ook het zwembadpersoneel is volgens Smit moeilijk in de omgang. 'Het werk dat wij doen ligt lijnrecht tegenover de denkwijze van het zwembad. Zij moeten zo nodig “klantvriendelijk” zijn. Alles moet maar mogen. Het gebouw is uit de flower-powertijd, er is niet over nagedacht. Controle in kleedhokjes is haast onmogelijk. Gelukkig worden die met de nieuwbouw gesloopt. In het ontwerp voor het nieuwe Sloterparkbad hebben we genoeg inspraak gehad en bewerkstelligd dat het kleedhokjesdeel doorzichtig wordt…’
Met een ruk draait hij zich om. Zonder te kloppen is een vrouw in bikini het moederstation binnengekomen. Ze komt voor haar zoontje Abdul. Woest verwijst Smit haar naar de kassa.
'Ik hoor wel eens negatieve geluiden van zwembadpersoneel’, vervolgt hij onverstoorbaar. 'Ze hebben moeite met dat militaire gedoe. Maar ze vergeten dat wij het werk doen dat zij lieten liggen. Er was geen toezicht. Ze hadden twintig jaar gedraaid zonder Smit, en toen kwam die en ineens was er een probleem. Dingen vielen toen pas op. Zij vonden alles maar heel normaal. Ik heb een beetje de riem aangehaald.’
05 BERICHT DAT iemand zonder te betalen is binnengekomen. Smit: 'De zoveelste keer! Zie je nou. Die caissière zit in haar broek te schijten.’
Smit mag dan wel afgeven op badmeester en bezoeker, hij beaamt direct dat het temperament van zijn discipelen minstens zo vaak aan de basis van conflicten ligt. 'Eentje heeft wel eens met een pistool voor me gestaan. Die dacht dat ik aan zijn loon was geweest. En een paar weken terug hebben we nog iemand moeten royeren wegens “wapen op de werkvloer”. Hij had problemen met een gang en was bang dat ze verhaal zouden komen halen. Dan was hij alsnog het haasje geweest, want zijn wapen was ongeladen, de sukkel.
Teamleden hebben het over het algemeen erg moeilijk met zichzelf. Maar met vallen en opstaan vinden ze op een gegeven moment de juiste weg. Eenmaal omgebogen krijgen ze door hoe makkelijk de goede weg te bewandelen is. Maar gaan ze links of rechts, dan is het pats! Bijvoorbeeld als ze oude vrienden tegenkomen. Ik had er vorig jaar eentje bij die verdween constant in het toilet als ik opdracht gaf tot ingrijpen. “Ik durf mijn vrienden niet te verraden”, zei hij. Maar ik zei: “Niets mee te maken. Je gaat ze nu aanspreken.” Vandaag de dag is deze discipline noodzaak. Zeker nu de militaire dienstplicht is afgeschaft. Het JST is een alternatieve dienstplicht.’
02 maakt melding van een vrouw die klaagt dat er om haar heen gevoetbald wordt. Smit: '02, die mevrouw kan ook een stukje opschuiven. Er wordt daar toch altijd gevoetbald. Over.’ 02: 'Eh… Die jongens hebben de bril van de zuster van die mevrouw stukgemaakt. Over.’ Smit: 'Dan moet er even ingegrepen worden. Signalement?’
OM VAN AANWAS verzekerd te blijven moet Smit het team prestige verlenen in kringen van gespuis. Een mietjesimago moet dus koste wat het kost voorkomen worden. Hij knikt naar een binnengekomen badgast in kickboxbroek en zegt: 'Daar heb je weer een van die aardige jongens uit Osdorp. Hij heeft een ontzettend grote bek. Maar als hij langs het moederstation wandelt, is hij stil.’ Dat respect is een rechtstreeks gevolg van een gevecht dat Smit een jaar terug organiseerde met tachtig zware jongens uit de buurt. 'Met z'n vijven hebben we de hele bende verslagen. We moesten een daad stellen.’
Aan die krachtmeting was een bloederige schietpartij voorafgegaan. 'Dat was twee jaar geleden. De dader kwam heel doelbewust binnenlopen, het pistool in een heuptasje. Op het grasveld waar nu die families liggen, pakte hij het slachtoffer bij de nek en zette hem het pistool op zijn hoofd. Twee keer overgehaald en nog twee keer in het lijf. Hij stak het pistool weer in zijn buidel en liep naar de uitgang. Bij de kassa grepen we in maar hij vocht zich los en liep richting park. Hij zat helemaal onder de drugs en werd nog door een auto geschept maar strompelde verder. In het park hebben we hem opnieuw kunnen aanhouden. Het wapen droeg hij nog bij zich. Ideale situatie. Op die dag heeft het team zich bewezen. Daar deden we het voor.’
Behalve het door kadaverdiscipline opgelegde militarisme hanteert Smit ook pedagogische beginselen om zijn kweek te transformeren. Problemen thuis moeten uit de weg worden geruimd, ook de ouders moeten meeveranderen. 'Ik praat met ze. Eigenlijk beledig je de vader door hem op het werk van zijn zoon te laten komen. Maar het is de enige manier om ze mee te laten veranderen. Die mensen hebben een enorme cultuurschok te verwerken. Komen ergens uit Koerdistan, boven uit de bergen, en zien dan een minirok, en hier in het zwembad een badpak. En als ze vanaf hier dan naar dat eilandje in de Sloterplas kijken, zien ze zelfs dat badpak niet meer.’
SMIT DOELT OP het naakteiland, dat met een krakkemikkige loopbrug in verbinding staat met het Sloterparkbad. Het is de laatste tijd een broeinest van incidenten. Badgasten willen er ondanks zware verboden nog wel eens een kijkje gaan nemen. Lik op stuk krijgen ze van Smit. Onder luid applaus van de naturisten gaat onherroepelijk de broek van de kont. 'Het is voor ons ook gênant om daar te komen. Alleen als het echt moet, doen we het. Zoals laatst. Een Irakees lag de hele middag al naar de dames te kijken. Ik wilde de broek van zijn kont zien. Draaide uit op knokken. Hij is afgevoerd met een gebroken neus.’
Toch heeft Smit liever tien verhitte voyeurs voor zijn neus dan één kwaaie visser. Het ondiepe water van de Sloterplas is snel verwarmd en dat doet de karpers enorm uitschieten. Het visverbod waar het JST op toeziet is dan ook een kat op het spek. Conflicten tussen hengelaars en het team liepen in het verleden hoog op. Smit: 'Vissers zijn snel geneigd tot gewelddadigheden. Ze hebben een katapult bij zich om lokvoerballen de diepte in te schieten. Maar als je een steentje erin doet is zo'n ding net zo gevaarlijk als een pistool. We snapten wel eens een visser met stalen kogels in het elastiek. Het staat in de vergunning dat ze hier niet mogen vissen. Niet voor niets. Het lijntje breekt en de haak blijft achter in het zand. Vroeg of laat heeft iemand het in zijn voet.’
Het zwembadwater is tot rust gekomen, de mensen dringen bij de kassa naar buiten. Ondanks de incidentarme dag is Smit tevreden. Opnieuw heeft hij een beetje tucht van zijn Navo-verleden in de jonge wachters kunnen transplanteren. Zijn trots wordt vlak voor sluitingstijd echter hardhandig gekrenkt als twee badgasten hem om een verloren zwembadpas komen vragen.