Russen over hun nieuwe leider

Poetin de Grote

Op de drempel van de nieuwe eeuw verbaasde Boris Jeltsin vriend en vijand met zijn
vrijwillige aftreden als president van Rusland. ‘Rusland heeft nieuwe, energieke en sterke
mensen nodig’, aldus Jeltsin. Hij benoemde premier Vladimir Poetin tot waarnemend
president. Eind maart zal de Russische kiezer Poetins presidentschap democratisch
bestendigen. De ‘dwinger van Tsjetsjenië’ is Ruslands nieuwe sterke man.

Op televisie is hij te zien als stoere judoka, als patriot die orde brengt in het land en
als weldoener van de gepensioneerden. Zijn voorbeeld is Peter de Grote. Maar wat vinden de
Russen zelf van Vladimir Poetin?

NIEUWJAARSDAG, Sint-Petersburg - Boez (32) zapt lusteloos langs de drie kanalen van zijn
televisie. De staatszenders ORT en RTR tonen de beste videoclips van 1999 en popconcerten.
Het derde kanaal, een lokale zender, heeft behalve popmuziek nog een speelfilm voor de
kijkers in petto: De baron van Münchhausen. ‘De hele dag heb ik nog niet é
én nieuwsbulletin gezien’, zegt Boez. 'Het lijkt verdomme het Zwanenmeer wel.’
Boez verwijst naar de oude sovjetgewoonte om bij het overlijden van een staatshoofd de
zendtijd te vullen met balletten in mineur. 'De hele dag popconcerten van Kirkorov en
Leontjev. We weten niets van de nieuwe president en we zullen niets te weten komen.’ Het
enige wat Boez weet is dat hij voor de KGB heeft gewerkt. 'Maar dat zie je zo ook wel, aan
zijn smoel.’

Wat weten de Russen van Vladimir Poetin (47)? Ongeveer even veel als van de oorlog in
Tsjetsjenië, en als het even kan laat Poetin dat ook zo. Vladimir Vladimirovitsj is
overeenkomstig zijn achtergrond (KGB-kolonel in de DDR) een man van weinig woorden, maar
hij beheerst de kunst van het spreken voor de Russische massa tot in de vingertoppen. Zijn
uitspraak dat hij de Tsjetsjeense terroristen desnoods in de plee om zeep zal helpen, is
in Rusland met instemmende vuistslagen op de keukentafel beantwoord. Poetin is
intellectueel goed onderlegd, spreekt zijn talen en studeerde rechten aan de Universiteit
van Leningrad.


TOEN POETIN bloemetjes legde op het graf van Joeri Andropov verklaarde hij tegenover de
pers dat er in Rusland behoefte was aan mensen zoals zijn voormalige werkgever: eerlijk,
netjes en hard. En hij kreeg gelijk. Vijf maanden nadat Poetin de Tsjetsjenen om zeep
begon te helpen in de plee van Grozny is zijn ster nog steeds rijzende. En de traditie in
de Russische politiek dat harige politici worden afgewisseld met kale, wordt nog steeds
voortgezet. Dat de kalende Poetin Jeltsin opvolgt, is dus ook in dit opzicht te
vergelijken met Andropovs opvolging van Brezjnev.

Poetin wordt er niet minder populair om. 'Wat maakt het nou uit dat hij voor de KGB heeft
gewerkt’, vindt Aleksej, zakenman. 'Iedereen heeft voor de KGB gewerkt, jij en ik,
iedereen.’ Aleksej heeft tijdens de parlementsverkiezingen op Poetins voorkeurspartij Beer
gestemd. Op de gevel van de sportschool waar Aleksej lesgeeft in kickboksen, hing voor de
verkiezingen een grote Beer-poster. Poetin is net als Aleksej meester in vechtsport. De
staatstelevisie herhaalt voortdurend opnamen van judoka Poetin en zijn tegenstanders die
maar van de mat blijven rollen.

Poetins verleden geeft echter ook stof tot kwaadspreken. Een journalist van het weekblad
Kariera Kapital had uit verschillende bronnen vernomen dat Poetin tijdens zijn
studentenjaren medeplichtig was aan doodslag op een medestudent. Toen hij een
judowedstrijd organiseerde voor zijn faculteit bepaalde Poetin dat een judoka met de
zwarte band moest vechten tegen een beginneling, ene Tsjeremoechin. De judoka brak
Tsjeremoechins nek. 'Spelen wij niet allen de rol van Tsjeremoechin?’ vroeg de journalist
zich af.

Maar zeker weten we niets. En dat is Poetins grootste voordeel.

'Poetin schijnt eerlijk, slagvaardig en sterk te zijn’, zegt Dima, een 28-jarige
ambtenaar. 'Hij heeft nog niemand verraden, hij is nog smetteloos wit, en dat is zijn
pluspunt boven de meeste andere kandidaten. Aan Jeltsins handen kleeft nog bloed van de
dagen dat het Witte Huis (waar de Doema huisde - mdm) werd beschoten. Daarom heb ik
destijds op de communist Zjoeganov gestemd, en dat zal ik nu weer doen, want Poetin zal
Jeltsins koers voortzetten. Hij zal doorgaan met van Rusland een grabbelton met
grondstoffen voor het Westen te maken.’

Van Andropov heeft Poetin ook bureaucratische kunstgrepen afgekeken, zoals de oprichting
van een informatiecentrum om de propagandastroom in juiste banen te leiden. De Russen
zetten hun televisie aan en zien Poetin als stoere judoka, als patriot die orde brengt in
het land, maar ook als weldoener van de gepensioneerden. 'Hij is besluitvaardig en sterk’,
vindt Olga (20). Ze heeft nog geen oog dicht gedaan en viert de after party van het
nieuwjaarsfeest in nachtclub Money Honey. Ze is blij met Poetin. 'Ik vind hem vooral als
man erg aantrekkelijk’, zegt ze. 'Hij doet tenminste wat’, zegt Valentina (70). 'Het is
een energieke man, Jeltsin was al zo ziek. Maar als hij jonger was geweest, had hij zich
natuurlijk niet gegeven.’ Valentina weet zeker dat ze met de presidentsverkiezingen op
Poetin zal stemmen. 'Hij komt uit Leningrad, dus dat zit wel goed. Ik denk dat hij orde
zal brengen in het land.’



POETIN HEEFT zich voorgenomen het land met harde hand in het gareel te houden. Hij
speelt handig in op de Russische xenofobie. 'Niemand verdedigt ons, behalve wijzelf’,
schreef hij in zijn nieuwjaarsboodschap aan de lezers van de krant Izvestija. 'We zijn
klaar om dat te doen, zoals we dat altijd waren, tijdens de hele geschiedenis van ons
vaderland.’ De volgende dag sprak hij de troepen in Tsjetsjenië toe met de woorden:
'Dit gaat niet alleen over het herstellen van het eergevoel van Rusland, het gaat om het
beëindigen van het uiteenvallen van de Russische Federatie.’

Vorige week publiceerde Poetin op internet een gedetailleerd politiek programma, waarin
hij beweerde dat het Russische volk behoefte had aan een 'paternalistisch-geori
ënteerde’ maatschappij. Hij onderstreepte dat patriottisme goed gereedschap was om
een natie mee op te bouwen: 'Patriottisme is een streven om je vaderland mooier, rijker,
sterker en gelukkiger te maken.’ Daarnaast benadrukte hij het belang van integratie van
Rusland in de WTO. Hij wil actieve staatshulp aan exporterende bedrijven en is van plan
'de discriminatie tegen Rusland op de wereldmarkt (…) resoluut te bestrijden’.

Het is niet verwonderlijk dat Poetin het portret van Peter de Grote boven zijn bureau
heeft hangen: de despotische hervormer die voor Rusland de weg naar Europa wilde plaveien,
vervult een grote voorbeeldfunctie voor de nieuwe president.

Maar als het moet kan Poetin ook lief zijn. Behalve als echte kerel en strakke staatsman
voelt hij zich ook goed als ideale kleinzoon. Dankzij de stijgende olieprijzen is er geld
vrijgekomen om de achterstallige pensioenen uit te betalen. 'Ik zal op Poetin stemmen, en
op niemand anders’, zegt de oorlogsveterane Nina (76). Ze woont in de provincie en heeft
eindelijk haar pensioen gekregen. 'Onder Poetin zijn ze begonnen de pensioenen uit te
betalen, en ook de kortingen en premies voor de veteranen. Het is een zakelijke man, hij
steekt tenminste zijn handen uit de mouwen.’ Haar dochter Tatjana is het niet helemaal met
haar eens. 'Behalve de oorlog in Tsjetsjenië heeft hij niets gedaan, we weten niets
van hem. Laat hem eerst de oorlog maar eens tot een goed einde brengen.’ Ze kreeg
medelijden met Jeltsin toen hij tijdens zijn afscheidsrede de tranen uit zijn ogen veegde.
'Hij kon het woord “constitutioneel” niet eens uitspreken. Ze hebben ons oud en
nieuw-feest verpest met deze wanorde.’




JELTSIN EN POETIN hebben een opvallend moment gekozen voor de machtswisseling. Terwijl
in het Kremlin de glazen werden geheven, verslikte de oppositie zich in hun wodka voor de
buis in hun datsja’s. Maar is er wel sprake van een machtswisseling? De elektronische
versie van de Pravda becommentarieerde de gebeurtenissen op 31 december met de kop:
'Jeltsin is weg. Maar aan de macht blijven dezelfden. (…) De oppositie zal honderd gram
(wodka - mdm) moeten wegdrinken: hun tijd verdwijnt onomkeerbaar in het verleden.’

Je moet het ijzer smeden als het heet is, moet Poetin gedacht hebben toen hij de
nieuwjaarsnacht doorbracht in een vliegtuig naar Tsjetsjenië, waar de oorlog nog
steeds gunstig lijkt te verlopen voor de Russen. Omdat het Russische feestgedruis door zal
gaan tot het orthodoxe nieuwjaar op 14 januari zal de gemiddelde Rus pas in de laatste
weken van januari overgaan tot de orde van de dag. Op de vervroegde verkiezingen is het
dan nog maar twee maandjes wachten. Als zijn informatiecentrum gesmeerd blijft lopen zingt
Poetin het tot die tijd wel uit, samen met de popsterren op tv.