Polen gaat toch stemmen

Warschau – Het coronavirus arriveerde met enige vertraging in Oost-Europa, maar drie weken na het eerste geregistreerde geval tekent zich in Polen een curve af die akelig veel lijkt op die in West-Europa. ‘We staan voor de keuze: ofwel de hele staat in lockdown en sociale contacten beperken tot een minimum, ofwel tienduizenden zieken en honderden doden’, meldde minister van gezondheidszorg Łukasz Szumowski.

Geen wonder dat vrijwel niemand nog bezig was met de presidentsverkiezingen, gepland voor 10 mei. Maar er was een uitzondering: Jarosław Kaczynski, de leider van het alleenheersende Recht en Rechtvaardigheid (PiS). ‘De verkiezingen moeten doorgaan’, zei de zeventigjarige Kaczynski. Zijn woorden stuitten op ongeloof. Zelfs de helft van de PiS-aanhang vindt verkiezingen op dit moment onverantwoord.

Zaterdagochtend werd duidelijk dat het Kaczynski menens is. Het parlement was in spoedzitting bijeen om een miljardenpakket crisishulp aan te nemen. Maar tussen de economische maatregelen verscheen even voor drie uur ’s nachts onaangekondigd een wijziging van de kieswet. Anderhalf uur later nam de PiS-meerderheid het amendement aan: wie zestig jaar of ouder is, of wie in quarantaine verblijft, mag per post stemmen.

Ongeloof alom: de verkiezingscampagne ligt al weken stil. Verschillende kandidaten hebben door de lockdown niet genoeg handtekeningen kunnen verzameling om zich te registreren. Polen in het buitenland zijn uitgesloten van deelname aan de verkiezingen, net als iedereen die vier dagen of korter voor de stembusgang in quarantaine belandt.

Kaczynski’s calculatie is duidelijk: de aan PiS gelieerde president, Andrzej Duda, moet de verkiezingen winnen, want PiS heeft een krappe meerderheid in het parlement; niet genoeg om het veto van een president te verwerpen. President Duda is de enige die in deze crisistijd campagne kan voeren. En wel non-stop. De president verschijnt dagelijks op de televisie en wordt als vanzelf de leider van de nationale strijd tegen het virus. Zolang de noodlijdende gezondheidszorg nog niet is ingestort en de economische catastrofe van de crisis nog niet in volle omvang zichtbaar is, heeft Kaczynski’s kandidaat een goede kans om te winnen. Vooral als zestigplussers per post stemmen en de rest uit angst voor besmetting thuisblijft, want hoe ouder het electoraat, hoe groter de steun voor PiS.

Een van de eersten die reageerde was de linkse leider Adrian Zandberg: ‘Verkiezingen organiseren tijdens een epidemie is een blauwdruk voor een tragedie. Wie dat niet begrijpt is een idioot. Wie dat wel begrijpt, maar niettemin verkiezingen doordrukt, heeft straks bloed aan zijn handen.’