Polen klaagt Europa-kopstuk aan

Warschau – De machtigste man van Polen, Jaroslaw Kaczynski, leek te ontploffen van verontwaardiging. Doorgaans spreekt hij met de zelfverzekerde, gezwollen dictie van een pastoor. Nu hakkelde hij en liep rood aan. Verstaanbaar was: ‘Jullie zijn tegen Polen’.

De oppositie leek eindelijk een wapen te hebben gevonden om Kaczynski van zijn stuk te brengen. Ze hadden hem op de kast gekregen met het scanderen van de naam Donald Tusk, recht in zijn gezicht, in rustig tempo en met nadruk op alle drie de lettergrepen. Tusk is de landgenoot die begin maart werd herkozen tot voorzitter van de Europese Raad. Polen was de enige lidstaat die tegen stemde.

Wraak op zijn politieke rivaal Tusk is een belangrijke drijfveer van Kaczynski, de voorzitter van de huidige regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS.) Maar dat het zo diep gaat, werd voor velen pas duidelijk toen Kaczynski zijn kalmte verloor achter het spreekgestoelte in de Sejm.

Hij liet het er niet bij zitten. Een paar dagen later eiste de minister van Defensie de strafrechtelijke vervolging van Tusk. Aanklacht: ‘diplomatiek verraad’. Als premier zou Tusk te coulant hebben opgetreden tegen Rusland in de nasleep van de vliegramp waarbij Kaczynski’s tweelingbroer omkwam, destijds president van het land. Het OM is een onderzoek naar Tusk gestart.

Dat kon de pret niet drukken in kringen van de oppositie. Vooral in de hoofdstad, waar PiS minder dan twintig procent van de stemmen kreeg. De lente had politieke hoop gebracht. Iedereen stuurde elkaar de uitslag van een opiniepeiling door waarin de steun voor PiS was gedaald. Opgetogen gingen mensen weer de straat op om tégen de regering te protesteren en vóór de EU.

Ondertussen probeert PiS de macht te consolideren. Meest recente stap in dat proces: de regering kiest de rechters. Deze politisering heet ‘democratisering van de rechterlijke macht’ onder PiS-getrouwen. (In vertaling: weg met de d66-rechters.) In gesprek met PiS-stemmers valt vooral op hoe ver de tribalisering van het nieuws gaat. Laatst ging het even niet over Tusk, maar over het derde (niet ernstige) auto-ongeluk waarin premier Szydlo onlangs belandde. Mijn PiS-buren namen door op welke manieren de oppositie heeft geprobeerd haar ‘uit te schakelen’. Ik liet het op me inwerken. En probeerde een vertaling: als Kamerlid Martin Bosma (pvv) met zijn bakfiets tegen een boom rijdt, heeft Pechtold (d66) die boom daar neergezet.