Polens eerste man vervalst het nieuws

Warschau – De machtigste man van Polen is geen president of bewindspersoon, maar een ‘gewoon’ Kamerlid. Hij ontvangt ministers, president en premier in zijn bescheiden appartement in Warschau, waar hij luistert, instructies geeft en beslissingen neemt.

Er is meer atypisch aan leider Jaroslaw Kaczynski. Hij spreekt alleen Pools, heeft pas sinds kort een bankrekening en is slechts één keer met vakantie naar het buitenland gegaan: samen met zijn broer en moeder naar het Oekraïense Odessa. Hij is nooit getrouwd en woont alleen met twee katten.

Toch zijn er grote overeenkomsten tussen Kaczynski en andere contemporaine leiders van de nationalistische Internationale. Zo verafschuwt Kaczynski buitenlandse inmenging en immigratie. Hij heeft beloofd zijn land te laten ‘herrijzen’. Bij hem heet dat: ‘van de knieën halen’. Vrij naar Trump: make Poland great again.

In Polen is het raadselachtiger dan in Amerika waar de populariteit van die belofte vandaan komt. Want wanneer was Polen dan ‘great’?

Wie afgaat op wat Kaczynski erover zegt, komt uit bij de jaren dertig. Wie afgaat op de voorstellen van ‘zijn’ regering komt bij de communistische jaren. Kaczynski appelleert vooral aan nostalgische gevoelens en aan de veranderingsmoeheid die vooral onder Polen op het platteland is te vinden. Zij leven in het Europese land met de grootste economische groei in de afgelopen 25 jaar, ontwikkelingen gaan razendsnel: voor je het weet komt een vervelende oom uit de stad met een Bentley en chauffeur.

Kaczynski is niet van deze tijd en juist daarom weer helemaal wel. Mede door wie hij is, lijkt hij in staat de tijd te kunnen stilzetten, misschien zelfs terugdraaien. Zijn biograaf, Michal Krzymowski, beschrijft hoe hij dit in huiselijke kring voor elkaar heeft gekregen. Twee maanden lang. In 2010 kwam Kaczynski’s tweelingbroer, destijds president van Polen, om bij een vliegtuigcrash. Zijn moeder was ziek en hij wilde haar beschermen tegen dit nieuws. Twee maanden lang hield hij vol dat zijn broer op een boot zat. Hij was op de terugreis van een bezoek aan Amerika en vliegen was onmogelijk door de uitbarsting van de Eyjafjallajökullvulkaan op IJsland.

Om zijn verhaal geloofwaardigheid te verlenen, kopieerde Kaczynski zijn moeders krant en voegde een artikel toe over de reis van de president en de vulkanische as boven de Atlantische Oceaan. Pas toen zijn moeder beter was, vertelde hij haar de waarheid. Volgens zoon Jaroslaw leidde die tot haar dood, drie jaar later.