Politiek drama

Martin Bril en Rogier Proper leverden materiaal dat Peter de Baan omzette in VPRO’s driedelige ‘Retour Den Haag’. De Baan regisseerde bovendien deze dramatisering van Van Thijns dagboek over zijn icarische val - door hybris, toeval, moedwil en politiek opportunisme. Het resultaat is boeiend drama. Zondag, 21.05 uur, Nederland 3.

In Retour Den Haag jogt burgervader Ed van Thijn door het Vondelpark. Het Openbaar Ministerie (Vrakking) dat hem dringend moet spreken haalt hem in op de fiets. Irrelevant of hun ontmoeting daar werkelijk plaatsvond: locatie en situatie zijn zowel uit Van Thijns leven gegrepen als spiegel van het betrekkelijke paradijs waarin wij leven vergeleken met boze buitenwerelden. Het kinderzitje op Vrakkings fiets maakt de scène extra aandoenlijk, respectievelijk lullig - afhankelijk van ons wereldbeeld: de IRT-jongens, die uit ‘het milieu’, maar ook bedrijfsleven plus handarbeidende klasse zien in dat zitje het embleem van de heer L. Rozenwater. De Baan c.s. lijken me privé niet tegen dat zitje - toch kan het als metafoor dienen voor de relatieve braafheid van onze bovenwereld in relatie tot wat en wie zij geacht wordt te bestrijden. Retour Den Haag speelt op het snijvlak van reconstructie en dramatische verbeelding, beduidend dichter bij historische gebeurtenissen dan Het jaar van de opvolging (Blokker en Weisz). Wat, los van kwalitatieve oordelen, allereerst lof uitlokt voor de VPRO, volhardend in het maken van politiek drama, respectievelijk drama over politiek - bij ons een ondergeschoven genre. In de openingsscène vraagt een reporter Van Thijns oordeel over de voorstelling van Antigone die hij zojuist bijwoonde. 'Angstaanjagend iemand zo zijn ondergang tegemoet te zien gaan. Het is blijkbaar heel moeilijk het gevaar te zien als het zo dichtbij is.’ Van Thijn als het koor in zijn eigen tragedie die volgen gaat. Het is me net te dik. Maar vrees voor wat volgt blijkt ongegrond; Retour Den Haag is knap drama dat inzicht geeft in zowel de mechanismen van de macht als in de invloed die individuele karakters en eigenaardigheden op de gebeurtenissen hebben; spannende televisie ondanks kijkersbekendheid met het verhaal; het persoonlijke en politieke zijn nu eens werkelijk met elkaar verweven via het huwelijk van Ed en Odette; en er wordt van goed tot voortreffelijk geacteerd. Zo speelt Thom Hoffman Hirsch Ballin - knappe typering die wordt bereikt door uitvergroting: Hirsch wordt karikatuur. Huub Stapel verkleint daarentegen Van Thijns opvallende uiterlijkheden in motoriek en stemgebruik - en is hem daardoor des te meer - prachtrol. Bijzonder is dat die uiteenlopende stijlen elkaar verdragen, wat de verdienste van regisseur De Baan is. Dat we de gebeurtenissen mede waarnemen vanuit het perspectief van de enige ons onbekende, mevrouw Van Thijn, werkt dramaturgisch en psychologisch verhelderend. Retour Den Haag heeft gein (Eds Febo-verslaving en huwelijksgetob) en bevat een aantal beelden die zich vasthaken - zoals Van Thijn die via een praatpaal langs de snelweg van commissievoorzitter Wierenga zijn politieke doodvonnis te horen krijgt. Of zijn achilleshiel werkelijk lag in bedrogen vriendschap met een onbetrouwbare Nordholt, zoals hier gesuggereerd - je zou het willen weten. Maar twijfel daarover maakt Retour er niet minder om. De te grote naïviteit die Van Thijn wordt toegedicht kan wel kritiekpunt zijn. Dat ze het hier dus wel kunnen, eigentijds politiek drama, bewees ook Pieter Verhoeffs Maten (NPS) - met Suzy Q de meest geslaagde van 0 zes 'Telefilms’ door verschillende omroepen uitgezonden. Waarbij Suzy Q (VPRO, Froukje Fokkema en Martin Koolhoven) het verst blijft van de Telefilm-opzet om actuele maatschappelijke thema’s te behandelen en Maten precies in die roos geschoten is. Hoewel geen reconstructie behandelt het 'ons’ Bosnië-trauma. Verhoeff beschrijft in een Skrien-interview de problemen rond de totstandkoming van Maten. Getracht is de beperkingen in geld en tijd in sterke punten om te zetten. Met succes, want Maten is een 'well-made’ vertelling die langer beklijft dan de uitzendtijd - zoveelste proeve van Verhoeffs werk in het gebied tussen vakman- en meesterschap.