Politiek ravijn

Dat Amerika omstreeks de jaarwisseling niet in het fiscale ravijn is gestort, mag gezien de zelfvernietigende verbetenheid van de rechtse Republikeinen een wonder heten. Maar de commentatoren van alle partijen zijn het erover eens: over een paar weken begint de strijd opnieuw, en dan zijn er globaal twee mogelijkheden: óf Obama komt als een verder verzwakte winnaar uit de chaos te voorschijn, óf er wordt weer een compromis getroffen dat hervatting van de strijd verzekert.

Daarbij groeit dan de kans dat de Democraten een grotere nederlaag tegemoet gaan dan die ze nu hebben vermeden. Hoe dan ook, het conflict duurt voort en dit zal zijn gevolgen hebben voor Washingtons buitenlandse politiek.

Gaat de ontwikkeling verder in de richting die de Britse historicus Paul Kennedy in 1987 in zijn boek The Rise and Fall of the Great Powers heeft voorspeld? Het wereldrijk van Karel de Vijfde heeft geduurd van 1500 tot ongeveer de helft van die eeuw, daarna zijn de Hollanders gekomen, de Fransen, de Britten, de Duitsers en de Russen. Allemaal zijn ze ten slotte het slachtoffer geworden van de imperial overstretch, de zelfoverschatting. Bedwelmd door hun eigen macht veroverden de heersers steeds grotere gebieden. De economie van het moederland was niet meer in staat aan de gigantische militaire en logistieke verplichtingen te voldoen, en zo volgde langzaam maar onvermijdelijk de ineenstorting.

Kennedy’s boek verscheen kort voor het einde van de Koude Oorlog toen Amerika zich al onbetwijfelbaar als de machtigste natie had gevestigd en zich onder leiding van Ronald Reagan herboren waande. Het veroorzaakte verzet, verontwaardiging. Die Brit was een defaitist! Kort daarop raakte het patriottische deel van de publieke opinie ervan overtuigd dat de president praktisch in z’n eentje de Koude Oorlog had gewonnen. Mister Gorbatsjov, tear down this wall! En verdomd, de Berlijnse Muur viel! Het Amerikaanse zelfvertrouwen kende geen grenzen meer.

Reagan werd opgevolgd door George Bush sr. Een kort interregnum van het verstand was aangebroken, wat bewezen werd door de Amerikaanse politiek in de Koeweit-crisis. Onder leiding van Bush werd de verovering van dit land door Saddam Hoessein ongedaan gemaakt, maar hij liet zich niet verleiden om ‘door te stoten’ naar Bagdad. Dat had de inleiding tot de overstretch kunnen zijn. In plaats daarvan heeft hij geprobeerd de Nieuwe Wereldorde te stichten. Ten onder gegaan in internationale onverschilligheid.

Daarna hebben we met Bill Clinton het onbeproefde decennium gekregen, de jaren negentig met de definitief gewaande economische vooruitgang en de stabiele vrede, alleen marginaal verstoord door de burgeroorlogen in Joegoslavië, die overigens niet van invloed waren op de stabiliteit in de rest van de wereld en waaraan ten slotte door Amerikaans ingrijpen uit de lucht een eind is gemaakt. This benign nation, zei minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright.

De grondleggers van de nieuwe periode van overstretch zijn Osama bin Laden en George Bush jr. Het boek waarin we kunnen lezen wat deze president in zijn acht jaar de Amerikaanse wereldmacht heeft aangedaan, moet nog geschreven worden. In zijn eerste ambtstermijn heeft Obama geprobeerd de natie uit de steeg van Bush te bevrijden. Hij was en is vervuld van de beste bedoelingen, maar hij heeft fouten gemaakt, hij is niet doortastend genoeg geweest en zoals dat bij staatslieden meestal het geval is: de toestand in de wereld werkte niet mee. Ik laat in het midden wie de meeste schuld aan het ontstaan van het fiscale ravijn draagt. Het gaat om de gevolgen.

Wat de invloed van de halve oplossing voor dit gigantische economische vraagstuk zal zijn, zullen we aan de buitenlandse politiek van Washington merken. ‘De zwaarste bedreiging voor onze nationale veiligheid is onze nationale schuld’, zei de voorzitter van de chefs van staven, admiraal Mike Mullen, twee jaar geleden. In de International Herald Tribune van afgelopen weekend staat een uitvoerig artikel van David Sanger. ‘Militaire en diplomatieke deskundigen vragen zich ernstig af of Amerika niet bezig is zijn invloed in de wereld te verkwanselen’, schrijft hij. Binnenkort verschijnt een boek van de gezaghebbende deskundige Richard Haass, Foreign Policy Begins at Home, waarin hij betoogt dat de recente beperkingen van de mondiale ambities een regelrecht gevolg zijn van de schuldencrisis.

Er is nog veel meer literatuur. Wie Wikipedia raadpleegt, wordt bedolven onder de feiten, verklaringen en meningen. De publieke opinie kan zich in elk geval niet op onwetendheid beroepen. En dan is dit het raadsel dat zich in steeds groter formaat herhaalt. Waar komt het fanatieke dogmatisme vandaan, het Tea Party-provincialisme, het rabiate verzet tegen belastingverhoging voor miljonairs en tegelijk die behoefte om de wereldzaken te regelen? Na 22 januari komt een oud probleem in een nieuwe gedaante weer te voorschijn. In Israël wordt Netanyahu herkozen. De oplossing van het probleem met de Iraanse kernbom bereikt een nieuw stadium. Daar zal blijken hoe ver na de fiscal cliff de Amerikaanse macht reikt.