Politiek vlees

Erg vaak kom je het niet tegen in de Nederlandse literatuur, en al helemaal niet in een debuut: politiek. Misschien is het een te saai thema, misschien interesseert inderdaad niemand zich meer voor dat onderwerp, of misschien is het niet zo'n spectaculaire combinatie, politiek en literatuur. Je weet het niet. Er zijn ook maar weinig goede ‘politieke’, laat staan ‘geëngageerde romans’. Behalve Louis Paul Boon zijn er eigenlijk geen schrijvers die op een literaire én waarachtige manier ageerden tegen een of andere misstand.

In het debuut van Jaap Kranenborg (1951) komt ook het een en ander aan politiek voor. Om De laatste horizon een ‘geëngageerd’ boek te noemen, gaat te ver. De politiek is decor, achtergrond voor opnieuw zo'n verhaal over een jongeman die op zoek gaat naar zijn verleden. (Ligt het aan mij, of gaat tegenwoordig elk debuut over een jonge man of jonge vrouw die op zoek gaat naar zijn of haar verleden? Over een zoeker (m/v)? Iemand die tijdens zijn of haar reis naar het verleden onthutsende ontdekkingen doet, die hem of haar confronteren met de loop die het eigen leven heeft genomen? Handelt elk debuut vandaag de dag over de rol die het verleden onontkoombaar in het heden blijft spelen? Het debuut van Jaap Kranenborg wel.) De laatste horizon heeft een student als hoofdpersoon, een exponent van 'het wat stuurloze idealisme dat de jaren zeventig typeerde, een zoeker die zichzelf nog moet leren belangrijke beslissingen te nemen’. Wij ontmoeten hem tien jaar na een beslissend voorval in zijn leven, dat wil zeggen: een voorval dat later beslissend blijkt te zijn geweest voor zijn leven. Menno Brand heeft een politieke moord gepleegd. Na een jeugd vol idealisme, na lange tijd in Oost-Europa te hebben rondgehangen, belandt hij uiteindelijk in Denemarken. In Dåsen. 'Dåsen was een verzamelplaats van marxistische bonzen, die het voortdurend hadden over het monopoliekapitalisme en de rol van de staat daarin. Stamokap heette dat in het jargon. Rond de “Stamokappers” zwermden talloze meisjes die niet veel bijdroegen aan de discussies, maar hoofdzakelijk bezig waren elkaar de bonzen voor de neus weg te kapen. Het was de vrije vleesmarkt waarin een hele avond socialistische theorievorming lag ingebed.’ Politiek en meisjes. Zo ook is het leven van Menno Brand. Verzonnen door aap Kranenborg. Niet geëngageerd, niet opstandig. Wel aardig, wel leuk.