Poncke princen: ‘alles komt los’

Vrijdag 15 mei. ‘Er stonden winkelcentra in brand. Ik denk dat in de warenhuizen wel een honderdtal mensen is omgekomen. Op straat lagen veel omgekeerde auto’s. Er waren grote menigtes. Bankgebouwen werden met stenen bekogeld.’

Het loopt tegen zes uur in Jakarta. Het duurde even voor Poncke Princen aan de lijn was, maar nu gaat hij in zijn slaapkamer op bed liggen om daar De Groene te woord te staan. Hij is net door de stad gereden in zijn autootje, herkenbaar aan de felrode kleur - hoopt hij. Want het is wel een beetje arrogant, zó te vertrouwen op zijn bekendheid.
‘Het geweld loopt de spuigaten uit. Mijn indruk: een volledig gekkenhuis. De situatie overtrof mijn ergste verbeelding. De studenten zijn van de straat verdwenen. Eerst hebben ze nog wel een verklaring afgelegd waarin ze stelden dat ze verenigd zijn met het volk. Nu hebben ze zich teruggetrokken, verzameld voor de universiteit.’
Hoe lang houdt Soeharto nog stand?
'Er is wel een gerucht geweest dat Soeharto bereid is af te treden, maar dat is door hem zelf pertinent ontkend. Dit is voor hem een zeer harde les. Op den duur zal hij moeten verdwijnen.’
Even maar is Poncke Princen zelf - een beetje - bang geweest, vertelt hij luchtig. Dat was toen een groepje demonstranten richting zijn kantoor vluchtte en er schoten in de richting van zijn onderkomen werden gelost.
Maandag 18 mei. Lunchtijd in Jakarta. Princen is net van zijn mensenrechtenorganisatie naar huis teruggekeerd. Daar heeft hij betere communicatiemiddelen. De stad begint weer te branden. 'Even een plasje doen.’ Dan volgt zijn verslag:
'De oproerkraaiers zijn weer bezig. We dachten dat het vrij rustig was geworden, je zag nog sporadisch militairen. Nu is het oproer verplaatst naar de benedenstad. Ongeveer een half uur geleden begon het. In de benedenstad zijn de Chinezen rijkelijk vertegenwoordigd. Die goeie mensen. Het geweld richt zich nu niet meer alleen tegen hun winkels en bedrijven, maar de mensen zelf worden ook aangevallen.’
Hoe was het weekeinde?
'Ik ben in de gevangenis geweest om vrienden op te zoeken. De subversieve elementen! Ze worden op dit moment niet rot behandeld. De gevangenis is wel geheel belegerd door soldaten.
Ik heb ook een verpleegster gesproken die de doden heeft geteld. Zij komt uit op een totaal van duizendvierenzeventig.’
Ze heeft ze zelf geteld?
'De doden zijn genummerd en op de laatste zat een kaartje met het nummer 1074. Heel duidelijk. Ik ken deze vrouw als een betrouwbaar persoon. Zij heeft ook kunnen constateren dat een deel van de doden niet alleen is verbrand, maar door geweld, messteken om het leven is gekomen.’
Het geweld houdt niet op?
'Woensdag komt de grote demonstratie van Amien Rais. Het volk wil Soeharto aan het verstand brengen dat hij moet opsodemieteren. Ik heb wel vertrouwen in de Vredesraad die Rais wil. Hij lijkt me een gezond denkend man: niet te zeer pro-islamitisch, een universitaire graad. De grote vraag is of hij definitief tegen geweld en voor mensenrechten blijft.’
Hoe lang bestaat Indonesië nog?
'Dat weet ik niet. Ik heb altijd gedacht dat de eenheid langer stand zou houden. Dit is voor mij een grote teleurstelling. Tijdens de onafhankelijkheidsstrijd was het geweld in de buitengebieden minder erg dan nu. Alles komt los. Alle tegenstellingen tussen christenen, islamieten en de bewoners van de verschillende gebieden.’