Poolse nationalisten offeren hun held

Warschau – De nationaal-katholieken deden in de verkiezingscampagne een belofte: eenmaal in de regering zouden ze de reputatie van Polen in het buitenland oppoetsen. Inmiddels vormen ze al meer dan twee jaar de regering, maar met dat poetsen gaat het nog niet lekker. Dieptepunt is de internationale reactie op de wet die beweringen criminaliseert over medeplichtigheid van ‘de Poolse natie’ aan de holocaust. In Israël verschenen zelfs berichten over holocaustoverlevenden die de straat op gingen, leuzen scanderend voor de Poolse ambassade. Baalt de Poolse regering? Onduidelijk. In de marge van de internationale opwinding kwam afgelopen week een nieuwtje naar buiten dat daar niet op wijst. Internationale reputatie lijkt het te verliezen van de weerzin jegens de interne vijand.

Het nieuws kwam van de bbc. De Britten gingen samen met de Poolse nationale omroep een tv-serie maken over Witold Pilecki, een Poolse held, onbetwist, maar vrij onbekend buiten Polen. De ritmeester – later kapitein – had zich in 1940 vrijwillig in Auschwitz laten opsluiten om daar een opstand te organiseren. Pas toen hij na negenhonderd dagen zeker wist dat zoiets niet ging lukken, besloot hij te ontsnappen. Dat lukte ook nog. Vervolgens vocht hij tegen Duitsers, onder meer in de Opstand van Warschau, en daarna tegen de communisten. Hij werd opgepakt en ter dood veroordeeld in 1948.

Maar helaas, de Britten meldden dat de samenwerking is afgeblazen door de Poolse publieke omroep. Die is ‘gezuiverd’, zoals de regering het noemt, en gevuld met regeringsgetrouwe journalisten. Hun bezwaar tegen de serie? De Britten schakelden een verkeerde Pool in als producent. De man, Dariusz Jabłonski, was eerder een van drie producenten van Pokłosie, een film die in Nederland verscheen onder de titel Aftermath. De film gaat over de moord op de Joodse inwoners van Jedwabne. Kort na de Duitse bezetting dreven katholieke inwoners van het Poolse stadje hun joodse buren bijeen in een schuur en staken die in brand. Onder nationalisten bestaat ongeloof over dit door Poolse historici vastgestelde feit. Een film erover maken staat gelijk aan landverraad.

Pilecki laat je niet over aan landverraders. Dan maar geen betere reputatie.

Maar er is meer, legt een Poolse cultuurhistoricus uit. Strijd is de Polen dierbaarder dan resultaat. Het mooiste is vergeefse strijd. Neem Pilecki. Hij vocht tegen het onvermijdelijke lot. De nationalisten vechten voor Polen. Protesten uit het buitenland vormen vooral het bewijs dat de strijd edel is.