Poolslip

Met verbazing las ik het artikel Pil of poolslip in De Groene van 4 januari 1995. Een bestaand fenomeen wordt hier als iets nieuws gepresenteerd. Wat is namelijk het geval? Eise Eisinga, die van het wereldberoemde Franeker Planetarium, was niet alleen een universeel geleerde, maar ook wolkammer. Om de afzet van zijn produkten te bevorderen had hij samen met zijn stadgenoot Pieter Jansz. van Balen (hoogleraar aan de Franeker Universiteit) een wollen onderbroek ontwikkeld met dubbel kruis. Was deze bedoeld om Friese boeren de kou te laten trotseren, later ondervond Eisinga zelf het voordeel als hij de sterrenhemel tijdens koude nachten door zijn telescoop bekeek. Toen nog later de broek met een binnenwerk van wol van het Drentse heideschaap werd voorzien, bleek de contraceptieve werking van het geheel. Door microstimulatie van het scrotum door de wolvezels trekken de zaadleiders dusdanig samen dat geen spermatozoide kan passeren. De wetenschappelijke verklaring werd pas veel later gepubliceerd (Prof. Dr. J. S. Sperna Weiland, Groningen, 1934). Hoezeer de vinding werkzaam was, moge blijken uit het feit dat Eisinga kinderloos gestorven is.

Tijdens de Franse overheersing is het geheim van de ‘Franeker poolslip’ kennelijk uitgelekt. Een hier gelegerde Franse soldaat kan de 'wonderonderbroek’ in zijn thuisland geintroduceerd hebben. Ook is het mogelijk dat in het kader van uitwisseling van wetenschappelijke kennis (de Franeker Universiteit onderhield vele internationale betrekkingen) de slip zijn weg naar de Franse kringen heeft gevonden. Ook mag niet onvermeld blijven dat Eisinga met de Franse overheersers sympathiseerde, hetgeen katalyserend gewerkt kan hebben op de verspreiding in zuidelijke richting.
Via welke kanalen de kennis gevloeid is, is moeilijk achterhaalbaar. Wel verifieerbaar is de vermelding die Honore de Balzac in een brief aan zijn vriend Jean-Baptiste Lully (achterkleinzoon van de componist) maakt over de 'culotte’ (J. L. Plussait, Lettres de Balzac a Lully, Paris 1972).
Dat kennisverbreiding heden ten dage stroever verloopt dan tweehonderd jaar geleden, blijkt wel uit het feit dat ik enige tijd geleden een artikel in een Frans vakblad onder ogen kreeg dat melding maakte van proefnemingen met de 'slip polaire’ aan de universiteit van Lille en van de sociaal- economische gevolgen van het gebruik voor Frankrijk de afgelopen twee eeuwen. De onderzoeken waren uitgevoerd door Louis Lacouille, een vooraanstaand uroloog, en Didier Senseme, een socioloog. Er wordt niet gerept van enig parallel onderzoek. Mieusset, Bujan, Demail: deze namen vallen niet. Doodgezwegen? Opmerkelijk is wel dat Senseme de herkomst van de 'culotte’ tracht te traceren en Balzac citeert.
Het toeval wil dat de afgelopen zomer Senseme een bezoek aan het Franeker Planetarium bracht. Aldaar raakte ik met hem in gesprek en spoedig kon ik hem aan de missing link helpen in zijn speurtocht naar de herkomst van de 'culotte-sans’, zoals Franse gebruikers hem vaak plegen te noemen.
Roodhuis, HENK BOK