Popie

Deze week geeft John Allen, gedurende lange tijd werkzaam als Vatican watcher voor diverse Amerikaanse media en tegenwoordig adjunct bij de Boston Globe, in Nederland een lezing over de vraag of paus Franciscus een mediahype is.

Ik vernam dit via een joodse vriendin die een stapeltje uitnodigingen voor die lezing op tafel had liggen en glimlachend opmerkte dat ze fan is van de nieuwe paus. Ik ben vergeten te vragen of ze dat al lang is of dat die bewondering van de afgelopen weken dateert. Het zal wel het laatste zijn, want de driedaagse trip van Franciscus naar het Midden-Oosten, twee weken geleden, kón niet beter. ‘Het valt moeilijk te ontkennen dat de paus de meest succesvolle politicus ter wereld is’, schreef Time naar aanleiding hiervan.

En inderdaad, op zijn Midden-Oostentrip deed Franciscus een aantal opmerkelijke dingen, één voorop: tijdens een mis in de open lucht in Bethlehem nodigde hij zowel Shimon Peres als Mahmoud Abbas uit om naar het Vaticaan te komen. Beiden accepteerden, meteen, en hebben elkaar onder pauselijke hoede ondertussen ook al ontmoet. Het zal niet zo zijn dat Franciscus slaagt waar Amerikaanse en internationale diplomatie steevast mislukken, maar de geste is er en het perspectief wellicht ook. Om dit laatste in één zin te zeggen: terwijl we religie en politiek sinds lang zo veel mogelijk uit elkaar proberen te houden, blijkt dit sinds 9/11 in toenemende mate moeilijk. Het zou daarom best eens kunnen zijn dat een spiritueel leider slaagt waar politici falen. Hij spreekt tenslotte ‘hun’ taal.

In de eerste dagen na de verkiezing, maart vorig jaar, zag het er in het geheel niet naar uit dat Franciscus zoveel succes zou hebben. Integendeel, het nieuws ging vooral over zijn banden met de Argentijnse dictatuur en zijn rol in de arrestatie van mede-jezuïeten. Van deze eventuele vlek op het pauselijk blazoen is sindsdien weinig tot niets meer vernomen. Dat blazoen lijkt met de dag meer glans te krijgen. Het begon al met de bescheidenheid. Dat hij zijn eigen hotel betaalde. Gewoon met de taxi, ja zelfs de bus kwam. Zich Franciscus noemde, naar de beroemde prediker van eenvoud en armoede. En tijdens zijn eerste toespraak gewoon Italiaans sprak, niet dat verheven potjeslatijn. Dit nam velen, ook de media, voor hem in. Dat hij vervolgens op allerlei manieren toonde niet een zoveelste Vaticaanpatriarch te zijn maakte zijn imago met de dag beter.

Een spiritueel leider zou kunnen slagen waar politici falen

Hij denkt net iets anders dan zijn voorgangers over contraceptie, abortus, homoseksualiteit en celibaat. Hij bekritiseerde de hang naar luxe van de hoge geestelijkheid en gaf zelf het goede voorbeeld door de pauselijke vertrekken te verruilen voor een eenvoudiger appartement. Opmerkelijk was ook zijn eerste zogenoemde apostolische exhortatie oftewel schrijven aan de kerk. Het is getiteld Evangelii Gaudium (de vreugde van het Evangelie) en bevat niets minder dan een radicale kritiek op de internationale economische politiek. Sporen van de Bevrijdingstheologie en zelfs het marxisme zijn onmiskenbaar. In lijn hiermee en in tegenstelling tot Benedictus, eigenlijk een kamergeleerde, zoekt Franciscus steeds weer het publiek op. Vandaar ook dat hij spoedig na zijn aantreden gebruik begon te maken van moderne media. Ook leende hij zich regelmatig voor een selfie. Dan is er vanzelfsprekend zijn recente actie naar aanleiding van het kindermisbruik in de kerk. Anders dan zijn voorgangers probeert hij dit niet te verdoezelen. Hij vroeg vergeving, ontmoet slachtoffers en bepleit zero tolerance.

Ten gevolge hiervan groeide er binnen een half jaar een sfeer van euforie rond de nieuwe paus. Die sfeer is dagelijks zichtbaar op het Pietersplein, waar tegenwoordig gemiddeld drie keer zo veel mensen staan als twee jaar geleden. Maar de euforie beperkt zich niet tot de volgelingen – en juist dat is opmerkelijk. Time verkoos hem in december tot de man van het jaar. Andere tijdschriften en radio- en tv-programma’s deden hetzelfde. Esquire benoemde Franciscus lachwekkend genoeg tot best geklede man van 2013. Rolling Stone zette hem in januari van dit jaar pontificaal op de cover en Fortune geeft hem plaats 1 op de lijst van wereldleiders. Ondertussen komen er liedjes over de paus op de markt (Come puoi, een variant op ‘yes we can’), wordt er een Argentijnse munt met zijn afbeelding ontworpen, straten en scholen naar hem genoemd. Enzovoort.

Hype, hoop of revolutie? Dat is de vraag. Het kan zijn dat dit alles een omkeer in de kerk illustreert. Dat is te hopen. Maar het kan ook zijn dat het slechts het verlangen naar zo’n omkeer toont. Tot slot is het mogelijk dat hier slechts sprake is van de beginvreugde van de honeymoon. Maar wat de juiste verklaring ook is, nooit verdiende een paus zo snel de titel Popie.