Poppetjes

Het is half zes dinsdagochtend en al mijn zekerheden zijn vervlogen. Ik staar voor me uit en mijn onderlip hangt neer. Zojuist is de Volkskrant op de deurmat geploft. Ik had me in dit stuk voorgenomen, een dag voor de verkiezingen, een gedegen analyse te schrijven over de voorbije campagne. Maar door het definitieve oordeel van dit gezaghebbende dagblad over de politieke ontwikkelingen van de laatste weken hebben mijn goede voornemens van daarnet geen enkele waarde meer.

De krant schreeuwt op de voorpagina dat er helemaal geen campagne is geweest. Alles was nep en schijn. De gevechten, de idee‰n, de toespraken, de debatten? Wassen neus, show, bedrog, fa‡ade! Ja, en ook ik werd door deze lading zeepbelletjes en gebakken lucht beetgenomen. De onthulling van de krant is wreed: het ging om de ‘poppetjes’, de inhoud was 'karig’ en de presentatie 'overvloedig’.
Waarom in godsnaam heeft de Volkskrant me niet eerder gewaarschuwd? Dan had ik tenminste de andere kant uit kunnen kijken of me met andere activiteiten bezig kunnen houden. Hoe kun je trouwens weten dat het dit keer niet om het spel maar om die vervloekte poppetjes ging? Heel makkelijk volgens de krant: je kijkt goed hoe de lijsttrekkers gekleed gaan. Hebben ze elke dag een nieuwe outfit, dan is de campagne inhoudelijk in orde. Maar zijn ze herkenbaar, dan is er iets grondig mis met die campagne.
Dat ik zo blind ben geweest! Ik had toch kunnen zien dat Jaap de Hoop Scheffer op markten en pleinen een wax-coat droeg terwijl Els Borst in felgekleurde pakjes flaneerde of dat Kok zich 'vrij’ voelde in zijn houtvestershemd terwijl Bolk zijn driedelig grijs altijd droeg en er misschien zelfs mee naar bed ging.
Gek misschien, maar ik heb achteraf toch niet het gevoel dat wij in deze verkiezingsstrijd met doorgeschoten poppetjes te maken hebben gehad alsmede een veramerikanisering van het zo vertrouwde Hollandse electorale landschap. Wel was er heel veel televisie en dat werkt misschien frustrerend voor de tandenknarsende schrijvende dagbladjournalisten die in dit visuele verkiezingstijdperk overbodig dreigen te raken. Want zeg nou eerlijk: wie leest nog al die strontvervelende stukjes over een VVD-meeting in Winschoten of de wandeling van Els Borst door de straten van Zevenaar? Daar heb je toch het kastje voor? En hoe kun je de lijsttrekkers uit elkaar houden als er in de krant nooit wordt vermeld dat de ene een wax-coat droeg en de andere een houtvestershemd?
Is De Hoop Scheffer soms een poppetje? Maar die man was juist als de dood om met zijn voorganger, de arme ex-beoogde premier Brinkman, geassocieerd te worden! Hij sloot zijn vrouw uit voorzorg op in de kelder, met aquarellen en al, en zocht als een bezetene naar inhoudelijke argumenten, waar trouwens niemand naar luisterde omdat die bijna op een fluistertoon werden uitgesproken.
Els Borst dan? Die is juist de tegenpool van een poppetje en de vleesgeworden authenticiteit. En had Bolkestein maar meer ambities gehad op het persoonlijke vlak! Maar die man leek de hele campagne een toeschouwer van zichzelf die aan de zijlijn naar zijn uitgebluste dubbelganger keek. Hij wou maar geen premierkandidaat worden en zelfs geen minister van Binnenlandse Zaken. Wij zagen hem, bijna afwezig en zuchtend, naar de Kamer terugverlangen.
Blijft uit dit kwartet nog Kok over. De zittende premier die van meet af aan zijn eigen persoon als inzet van de verkiezingen heeft gemaakt. Die de inhoud van de campagne heeft uitgehold door te focussen op het wel of niet verlengen van zijn premierschap. Die zijn partij, dit schimmenlegertje, volledig ondergeschikt heeft gemaakt aan zijn persoonlijke ambitie. Die ons vanuit alle hoeken van de stad met zijn kokette clair-obscure afbeelding - 'ik vind dat je minder mijn rimpels ziet’ - op zijn affiches achtervolgt. Die vervolgens de fotograaf die hem op die affiche heeft geportretteerd, naar Sonja meeneemt om hem als een 'wereldberoemde’ kunstenaar neer te zetten. Die ladingen zendtijd op de radio heeft gekocht om zijn diepgaande boodschap in onze huiskamers te laten weerklinken: 'U moet wel op mij stemmen!’ Waarna een mechanische en opgewonden stem het bevel alsnog in onze neuronen prent: 'Kies Kok!’
Hoe is ook weer de naam van de partij achter die man? De premier die van de Tweede-Kamerverkiezingen een presidenti‰le plebisciet heeft gemaakt. 'Keurige inhoud, overvloedige presentatie.’ De Volkskrant had op ÇÇn punt, over ÇÇn poppetje, niet helemaal ongelijk.