Populistische tekstoverstroming

Vijftig vrouwen op de vlucht: Danaos’ dochters, de Danaiden, willen afzien van het afgedwongen huwelijk met vijftig Egyptische mannen. De vrouwen zoeken asiel in de Griekse stad Argos. De koning stemt (na een volksraadpleging) toe in hun asielaanvraag. Gevolg: oorlog met Egypte. Argos verliest. De stad valt. De Danaos- dochters moeten alsnog trouwen met de voor hen bestemde Egyptische heren. In de bruidsnacht doden ze hun mannen. Een vrouw doet dat niet: Hypermestra houdt van haar verloofde Lynceus. Ze wordt zwanger.

In een naspel bevestigt de god van de zee, Poseidon, deze zwangerschap. De eindeloze bloedwraak moet een keer ophouden, er moet ooit eens een humanistischer oplossing voor twisten worden gevonden - dat is een belangrijk thema in het werk van de eerste, ons bekende Griekse tragedieschrijver: Aeschylos, aan wie De Danaiden wordt toegeschreven.
Op de perfect uitgelichte speelvloer treden de vijftig dochters van Danaos aan, met bruine maskers, in blauw gewaad, allemaal voorzien van witte koffers (daarin: bruidskleed en moordtuig). De goden (uitgemonsterd in wit dokterskostuum) proosten en babbelen achter tafels aan de zijkant. Onder dreigende klanken (muziek: Iosif Hertea, en een vleugje Mozart), komen de vijftig verloofden op: in circusbroeken, met ontbloot bo venlijf, kale koppen. De beide koren spreken en zingen perfect synchroon - voertaal: Frans (boventiteling in de nok van het Muziektheater). Het eerste woord is: Europa. Uitroepteken. Silviu Purcarete, de Roemeense regisseur van dit spektakel (Holland Festival, geproduceerd in samenwerking met een aantal andere Europese festivals), somt in een kranteinterview de thema’s op waarover de voorstelling volgens hem handelt, problemen waarmee Europa op dit moment zou worstelen: ‘De relatie tussen naties, die tussen de seksen en die tussen de massa en het individu.’ O? Is dat zo? Tja!
Mooie koorzangen, daar niet van. Fraaie dingen doen Danaos’ dochteren met die vijftig witte koffers - ook niks mis mee. De tekstbehandeling gaat wat moeizamer: er wordt erg veel energie gestoken in het fraai spreken van Franse zinnen, wat het spelen van die zinnen weer niet te goede komt. Voor de rest: beeldlawines. Tekstoverstromingen. Overkill.
Waarom moeten wij dit zien? We moeten natuurlijk niks. We zitten hier vrijwillig, door niemand gedwongen. Het is Holland Festival. We zijn collectief in de festivalfuik gewandeld. Andere vraag. Waarom is deze voorstelling door de festivaldirectie (blind, want ongezien) gekozen? Om die ruim honderd uitvoerenden? Het Cecil B. de Mille-effect? Zou kunnen. Zou wel schandalig zijn, trouwens. Om Silviu Purcarete? Zou ook kunnen. Maar is die man langzamerhand niet een tikje gemakkelijke einde- Koude-Oorlogpopulist geworden? Die ieder thema en iedere tekst uit lijkt te zuigen op het gevoel van 'ik-ben-van-na- 1989-en-dat-wou-ik-zo-houden’?
Volgens de voorbeschouwingen uit mijn ochtend- en middagkranten moet ik 'een mysterieus en oogstrelend dilemma’ hebben aanschouwd. Niks van gemerkt. Ik heb vooral veel lawaaierige kitsch plus een berg flauwekul gezien. Ben ik daarom zo kwaad? Waarschijnlijk. Maar er is ook iets anders aan de hand. Aeschylos, de eerste grote tragedieschrijver waarvan we nog teksten kennen, is in Nederland geen onbekende auteur. We hebben hier een aantal begenadigde ensceneringen van zijn stukken gezien. Misschien vind ik daarom de keuze van deze Holland-Festivalvoorstelling een belediging voor het Nederlandse toneel, van Erik Vos tot Johan Simons & Paul Koek (Perzen en Prometheus). Aan de Erik-Vos- ensceneringen van die Aeschylos-teksten werkte Holland- Festivaldirecteur Jan van Vlijmen in de jaren zestig nota bene als componist mee. Een paar jaar terug programmeerde hij de Atriden-cyclus van het Theatre du Soleil, ook op basis van Aeschylos-materiaal. De Hollandia-voorstellingen van Aeschylos-materiaal zijn in de voorbije seizoenen bijna maatgevend geworden. Waarom krijgen we dan nu deze populistische flauwekul voorgeschoteld!?
Ik weet het niet. En ik wil het niet weten ook. Les Danaides wens ik zo snel mogelijk te vergeten.