Ariadne von Schirach

Porno is cool

De Duitse Ariadne von Schirach schreef een boek over de pornografisering van de maatschappij. ‘We moeten iets tegen de kunstmatige weergave van de werkelijkheid doen. We zijn oogslaven.’

Berlin Mitte, maandagochtend, kort na tienen. Een mooi moment om met een jonge Duitse schrijfster over porno, seks en liefde te praten. We hebben afgesproken in café Bötzow, zo’n café dat perfect in het Szenenviertel Mitte past, met een jaren-zeventiginterieur en een gebruinde barman met woeste krullen en behaarde kuiten. Het zijn dit soort details die ook een belangrijke rol spelen in Ariadne von Schirachs boek Der Tanz um die Lust, een boek dat de afgelopen maanden in de Duitse media veel aandacht kreeg vanwege zijn expliciete inhoud. Het boek is een verhandeling over de pornografisering van onze maatschappij en staat vol met zinnen als ‘pijpen gaat nou eenmaal beter met volle lippen’, ‘virtuele prothesewip’, ‘dubbelpenetratie’, ‘hit-and-fuck’, enzovoort. Tja, sex sells, dat weet ook Ariadne von Schirach maar al te goed.

Von Schirach, die in München opgroeide en in Berlijn psychologie, filosofie en sociologie studeert, bracht, nadat haar ouders gescheiden waren, haar jeugd vanaf haar elfde jaar in internaten door, waar ze een paar keer van af vloog vanwege drugsgebruik en blasfemie. In een interview met een Duitse krant noemde ze zichzelf een ‘anarchistisch, eigenzinnig, wild kind’. Een wild kind dat een opmerkelijk boek schreef dat zich niet onmiddellijk in een genre laat vangen.

Ariadne von Schirach: ‘Ik zie het als een nieuw soort boek, een soort Sachbuch met een fictieve laag erin, je zou het ook als een soort essay kunnen zien.’

Inderdaad is het boek dan weer reportageachtig, dan weer filosofisch. Vooral is het echter alsof je in Sex and the City bent beland, met personages die mijmeren over hun liefdesleven in de breedste zin van het woord, bijna zonder uitzondering hangend aan de bar van een of andere trendy club in Berlijn, onder het genot van een wodka Grasovka of een ander hip drankje. Dat gaat zo 365 pagina’s lang door, de ene keer met discussies over mannelijke sixpacks, vervolgens een bezoek van Von Schirach aan een academisch congres over post-porno, dan weer een beschouwing over dating sites op internet, en een gesprek met vriendin SusiPop over een onbevredigende one night stand. Het is soms een beetje veel van het goede, maar het geeft wel een goed beeld van de seksuele belevingswereld van de huidige generatie goed opgeleide 25- tot 45-jarigen in grote steden als Berlijn.

Von Schirach: ‘Ik beschrijf slechts een klein stukje van de werkelijkheid, een bepaald type mensen in een zeer urbaan milieu.’

Ze benadrukt dat ze niet samenvalt met de ik-persoon in het boek. De belangrijkste personages hebben namen als Koning Gunter, Vince, SusiPop en de IJsprinses; de meesten van hen naderen hun dertigste verjaardag. Ze werken als videokunstenaar, in een galerie of als journalist, en dat alles bij voorkeur freelance. Werken lijkt in het boek sowieso iets wat slechts af en toe, aan de rand van het bestaan moet gebeuren; liever zijn de personages bezig met zichzelf. Ze drinken grapefruitsap, wodka en rode wijn, hebben weinig geld maar alle keuzemogelijkheden. In dit boek komen geen stratenmakers, bakkers of ambtenaren voor. En ook geen laagopgeleide tieners die in zogenaamde sociaal zwakke wijken opgroeien.

Von Schirach: ‘Ik hou niet van het begrip “onderlaag van de samenleving” en ik weet ook niet of juist die groep extra vatbaar is voor de pornografisering van de maatschappij. Ik ken ook mannen, goed uitziende, hoogopgeleide jongens, die verslaafd zijn aan porno. Wanneer ze een club binnenkomen, kunnen ze meteen de borstgrootte van alle vrouwen inschatten. Maar ze kunnen er in ieder geval over praten, ermee omgaan. Die eerlijkheid doet goed, die is bevrijdend.’

De pornografisering van de maatschappij wordt volgens Von Schirach onder meer door de porno-industrie veroorzaakt: ‘Pornoproducenten hebben een probleem. Ze proberen seksuele lust zichtbaar te maken, terwijl lust eigenlijk onzichtbaar is. En pornofilms maken hun kijkers wijs dat alles wat ze zien de werkelijkheid is. Zo wordt een conventie ontwikkeld van wat seks is, hoe seks eruit dient te zien. Het gaat steeds minder om verhaallijnen, alleen nog maar om de daad zelf. Er wordt steeds verder ingezoomd, de beelden worden steeds realistischer, maar het is een geconstrueerde realiteit van perfecte seks met perfecte lichamen. Zo wordt een soort database ontwikkeld van poses, houdingen en bewegingen die iedereen kan benutten die iets met seks wil verkopen.’

In een essay dat Von Schirach in april voor het Duitse maandblad Cicero schreef, stelt ze dat het vanaf hier ‘bitter’ wordt. ‘Want op de lange weg van onzichtbaar naar zichtbaar gaat nogal wat verloren, eigenlijk alles wat seks zijn eigen karakter geeft. Gevoeligheid, humor, respect, creativiteit en liefde. Het is blijkbaar te veel gevraagd om dat alles ook nog in beeld te brengen; porno is een business waarin alleen het eindresultaat telt.’

Ook de popindustrie draagt haar steentje bij aan de pornografisering van de maatschappij. Von Schirach: ‘De grenzen tussen porno en pop vervagen. Net als popmuziek is porno tegenwoordig glamoureus, het is niet meer vies. Porno is cool. Mensen als Paris Hilton hebben porno’s gedraaid, en Paris Hilton is een wereldwijd reclame-icoon. Ook delen van de hiphop_-scene_ zijn pornografisch. Bekende rappers als Snoop Dogg zijn tevens pornoproducent. Zo vermengt porno zich steeds meer met andere sectoren van onze maatschappij, met de muziek, met de reclame, zelfs met de politiek. Kijk eens naar de reclame van Lätta-margarine, of van Gabana, die verkrachtingsscènes in hun modereclame hadden. In de popmuziek heb je de Pussycat Dolls met songs als Dont’cha Wish Your Girlfriend was Hot Like Me. Voor mij is dat porno-pop. Producten en popsterren worden met seks verkocht, dat is een garantie voor aandacht, oftewel een kapitalistische voltreffer. Ik weet niet wie hiervoor verantwoordelijk is, ik hou niet van samenzweringstheorieën, maar ik geloof niet dat het alleen vanuit de porno-industrie komt.’

Volgens Von Schirach is porno niet te stoppen: ‘De porno-industrie is enorm groot. In de VS gaat meer geld om in de porno-industrie dan in Hollywood-films. Persoonlijk raak ik verveeld van porno, maar ik heb er niks op tegen. Als mensen graag porno zien, waarom niet? Mij gaat het om de pornografische strategie en het pornografische mensbeeld. Het gaat er juist om dat mensen keuzemogelijkheden hebben, dat we kunnen differentiëren. Wanneer we de kunstmatige perfectie van de pornowereld serieus nemen en nadoen, vervreemden we van onszelf en van anderen. Bovendien ontstaat er een enorme prestatiedruk. Zo behoort seks niet te zijn. Ik ben geschokt wanneer ik tienermeisjes met T-shirts zie rondlopen waarop in vette letters “slet” geschreven is.’

Hoe moet het dan verder? Von Schirach: ‘Er is niet één oplossing, maar ik wil in ieder geval niet alleen kritiseren. Mijn boek is een pleidooi voor tegenbeelden. Het gaat om onze waarde, onze lichamen, onze lust. We hoeven de pornografische beelden niet te vervloeken, we moeten er bewust mee omgaan. Er moet meer glamour in het onderwijs, ik zie geen andere mogelijkheid. Ik vind intelligentie sexy. Onderwijs is sexy!’