‘pornografisering’ toneel

Vorige week was Jerry Springer in Nederland om een boek van zijn hand te promoten. Springer heeft in Amerika een praatprogramma dat in Nederland op alle werkdagen twee keer op SBS6 is te zien. In dat programma doen individuen onthullingen. Dat gaat ongeveer zo. X, een vette hamburgervreter, zit naast Y, al twintig jaar zijn eega. Hij zegt dat hij veel van Y houdt. Jerry Springer roept hem toe: ‘Maar je hebt iets te vertellen.’ ‘Ja’, zegt X dan, ‘achttien jaar geleden heb ik geneukt met de moeder van Y, en we hebben een dochter en jij’ - indringende blik richting Y - ‘hebt nu een stiefzuster.’ Gejoel op de tribune. Vervolgens worden de moeder van Y en de in het geniep geproduceerde dochter ‘opgebracht’. Het verplichte nummer dat daarna volgt is een vechtpartij: stoelen vliegen in het rond, bodyguards met walkie-talkies houden de strijdende partijen in bedwang. Als iedereen weer zit en de orde is hersteld beginnen de scheldpartijen. Alle scheldwoorden zijn zorgvuldig uit de heftige conversaties weg-‘gebliept’; Amerikanen draaien hun hand niet om voor geestelijke openbaarheids-pornografie, maar zodra het ‘fuck’ en ‘cunt’ begint te regenen gaat de geluidsband op zwart.

De Jerry Springer Show is het walgelijkste dat de Amerikaanse televisie in de voorbije jaren heeft te bieden. Waarschijnlijk daarom was het uitgerekend Paul de Leeuw die in de afgelopen week de schoenzolen van de geëerde talkshow-master likte. Niet hij, maar collega Jan Lenferink gaat in het komend seizoen een Nederlandse variant van dit wanproduct presenteren. Wacht en huiver! Theatermaker Carina Molier heeft er een woord voor gevonden: de ‘pornografisering’ van onze dagelijkse werkelijkheid. Ik las het ergens in een interview naar aanleiding van haar voorstelling Zuid Zuid West. Wees gerust: die voorstelling gaat niet over Jerry Springer. Ze gaat wel over de schaamteloze neiging in de media om te onthullen. De voorstelling gaat over voyeurisme, het diepe verlangen om via een blik in de brievenbus aan te tonen dat het bij de buren altijd erger is. De voorstelling begint met de opname van een pornofilm. Een cruciale scène loopt mis, twee acteurs raken in een crisis, een actrice voorziet de catastrofe van commentaar, de regisseur kapt. Het viertal gaat aan tafel; er wordt op de speelvloer gekookt om de crisis te evalueren. Dat loopt uit de hand: een veldslag van persoonlijke ontboezemingen. Zuid Zuid West is een ontluisterende voorstelling. Niets en niemand wordt gespaard. Wat dat precies met New Age te maken heeft, zoals de folder suggereert, weet ik niet. Emotionele bewegingen worden gekoppeld aan windrichtingen - vandaar de titel. Ik heb wel eens voorstellingen gezien waarin de geestelijke huishouding van individuen wordt verbonden met de oerelementen lucht, vuur, aarde en water. Ik ben geneigd die associaties vrij wantrouwig te bezien: het zijn ideëen, en theater gaat niet over ideëen maar over mensen die onder zware druk staan. En precies dát maakt Zuid Zuid West zo mateloos mooi. De personages wonen elkaar uit tot op het bot. En de ploeg van Carina Molier heeft twee extra dimensies verzonnen. Vooreerst is er een magische muzikale stroom die door een virtuoze, computergestuurde toetsenist tot stand wordt gebracht. Er is altijd geluid. En je weet niet waar het vandaan komt, en al helemaal niet wat het betekent. Het geluid houdt je als toeschouwer 'bij de les’. En dan is er het beeld. De acteurs zijn letterlijk onaanraakbaar. Tussen ons en hen staat een doorzichtig scherm. De briljante cameraman Pieter Smit manipuleert permanent met videocamera’s. Zo krijgen wij wat we áchter het scherm zien, geprojecteerd op die doorzichtige 'vierde wand’. De acteurs - al zeer naakt (ze gaan met grote regelmaat uit de kleren) - worden op deze manier dubbel naakt. De kwadratuur van het spelen van een spel, de vermenigvuldiging van het risico dat theater kan zijn: in je blote kont staan. Het is geen Jerry Springer. Het is niet de 'pornografisering’ van onze dagelijkse realiteit. Het theater van Carina Molier is het compromisloze commentaar daarop. En het resultaat is een godswonder. + Drie topacteurs - acqueline Blom, Frieda Pittoors en Jeroen Willems - wagen zich (zonder regisseur) aan Harold Pinters klassieker 'Vroeger’. Een oude vriendin zoekt na twintig jaar ('Old Times’) een oude vriendin en haar man op. Ze spitten elkaars verleden uit. Op een locatie in de buurt van Haarlem. Inlichtingen Theatergroep Hollandia: 075-6310231. Of Toneelschuur Haarlem: 023-5312439.