Portemonnee

Hoe zal het kabinet de klimaatmaatregelen die moeten worden genomen uitleggen aan de kiezers met een kleine beurs?

Ben je tegen ‘het klimaat’ als je waarschuwt voor de financiële gevolgen van klimaatmaatregelen voor mensen met een minder grote portemonnee? Of als je begrip hebt voor de – geweldloze – protesten van mensen die de windmolens aan hun horizon zien verschijnen? Of wanneer je blijft hameren op de oneerlijkheid dat het veel klimaatonvriendelijkere vliegen wordt ontzien, terwijl menig klimaatadept veel vliegt?

De klimaatdiscussie in politiek Den Haag is in een beslissend stadium beland nu vorige week de doorrekening van de voorstellen van de vijf klimaattafels is verschenen en het kabinet aan zet is om te kiezen wat er daadwerkelijk moet gaan gebeuren. Zoals in menig politieke discussie is dat het stadium waarin je alleen nog maar voor of tegen bent. Nuances, begrip voor zorgen of kritische vragen zijn niet meer gewenst, of beter gezegd verdacht. Is het een politicus van de statuur als cda-leider Sybrand Buma of vvd-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff die zich op die manier uitlaat, dan wordt deze meteen ingedeeld bij het tegen-kamp.

Dat is extra brisant, omdat beiden een partij vertegenwoordigen in een kabinet waarin coalitiegenoten d66 en ChristenUnie de ‘groene’-partijen zijn. Die vier samen hebben zich gebonden aan klimaatdoelstellingen en hebben zich voorgenomen dit najaar knopen door te hakken over hoe ze die doelstellingen willen bereiken.

Afgelopen zomer waarschuwde Buma in een interview in Elsevier voor een tweedeling in de samenleving tussen de klimaatadepten en de gewone mensen. De eerste omschreef hij als ‘mensen die hun vleugels uitslaan over de hele wereld en in het weekeinde op een terras in Barcelona een prosecco drinken’. Of hij hier de vervuilende veelvliegers aansprak op hun dubbele moraal? Hij zei het er niet met zoveel woorden bij.

Hijzelf wordt echter wel van hypocrisie beticht. Zijn oproep om bij de te nemen klimaatmaatregelen rekening te houden met mensen ‘die zoveel op zich af zien komen dat ze geen vaste grond meer onder hun voeten voelen’ wordt geduid als puur electoraal eigenbelang, niet als daadwerkelijke zorg om die gewone man of vrouw. Zijn waarschuwing voor een tweede Fortuyn-revolte zoals in 2002, toen de regeringspartijen pvda en vvd bij de verkiezingen een flinke afstraffing kregen en de lpf (Lijst Pim Fortuyn) vanuit het niets met 26 zetels de Tweede Kamer in kwam, droeg bij aan dat verwijt. Het cda won toen overigens fors.

De diverse maatregelen zijn inkoppertjes voor klimaatsceptische partijen

Dat er een revolte kan komen als de klimaatmaatregelen fors ingrijpen in de kleine portemonnee van de gewone man of vrouw, daar zou Buma wel eens gelijk in kunnen hebben. In haar wekelijkse column in de NRC wees Caroline de Gruyter op een studie van de econoom Thiemo Fetzer van de Universiteit van Warwick. Daaruit blijkt dat veel kiezers in Groot-Brittannië overliepen naar de ukip, de politieke partij die voor de Brexit is en tegen massa-immigratie, toen de toenmalige regering maatregelen ging nemen als gevolg van de financiële crisis. Maatregelen die kiezers met een laag inkomen voelden in de eigen portemonnee. De vlucht naar een andere, populistische partij was dus niet op het hoogtepunt van de instroom van migranten. Deze ukip-kiezers kozen niet tegen migratie, ze kozen tegen een regering waardoor ze zich in de steek gelaten voelden, een regering die wel de banken met veel geld overeind had gehouden.

Dus ja, cda en vvd maken zich waarschijnlijk terecht ongerust over wat hun kiezers bij de eerstvolgende verkiezingen gaan doen als ze weten dat ze moeten gaan rekeningrijden, later een elektrische auto moeten gaan kopen, hun oude huis moeten gaan isoleren en een warmtepomp moeten aanschaffen. Dat dreigt een inkoppertje te worden voor klimaatsceptische partijen. Maar je zou zeggen dat de daadwerkelijke oorzaak van hun ongerustheid en het electorale gevolg daarvan ook hun coalitiegenoten en eveneens GroenLinks, pvda en andere ‘groene’ oppositiepartijen aan het hart moet gaan. Het gaat om de portemonnee, dommie! Het is geen verzet tegen klimaatmaatregelen.

Daar aandacht voor vragen in een samenleving waarin de rijken steeds rijker worden en de gewone werkende man en vrouw achterblijft, daar lijkt mij niets rechts aan. Juist zij die zich zorgen maken om het klimaat, dus ook d66 en CU, zouden een studie als die van Thiemo Fetzer moeten omarmen. Want daarmee kun je tegen cda’er Buma en vvd’er Dijkhoff zeggen: fijn dat u met ons de klimaatdoelstellingen deelt, laten we samen kijken hoe we de gewone man en vrouw kunnen ‘ontzorgen’.

Die term ontzorgen gebruikte de voorzitter van de vijf klimaattafels, vvd’er en oud-milieuminister Ed Nijpels, vorige week toen hij bij het kabinet aandrong op spoed met het maken van keuzes. Minister-president Mark Rutte maakte onlangs de vergelijking van alle klimaatmaatregelen samen met een ingrijpende verbouwing. Wie daar ervaring mee heeft, weet dat ontzorgen veel stress kan voorkomen. Ontzorgen alleen is echter niet genoeg. Het gaat dus ook om een eerlijke verdeling tussen de portemonnees van de grootvervuilers, de industrie, en die van de kleinvervuilers, de huishoudens. Ook dat kun je – indirect – leren van de studie van Fetzer.

Mochten cda en vvd nog een potje met geld zoeken om de drie tot vier miljard euro te betalen die klimaatmaatregelen jaarlijks gaan kosten, dan is er een voor de hand liggende oplossing om de gevreesde revolte te voorkomen. Inderdaad, het niet afschaffen van de dividendbelasting voor buitenlandse aandeelhouders. Dat zou het opkomen in de klimaatdiscussie voor de gewone man of vrouw een stuk geloofwaardiger maken.