Portugese drugsverslaafden zijn niet crimineel

Lissabon – ‘We lopen normaal altijd twintig jaar achter op de rest van Europa. Maar we hebben één ding anders gedaan’, vertelt psychologe dr. Marta Borges. We staan op een parkeerplaats in een buitenwijk van Lissabon. Verderop staat een flatgebouw dat door de financiële crisis nooit is voltooid. Nu wonen er junkies en daklozen in, die hun naalden achterlaten in de struiken rond de parkeerplaats.

Borges komt hier iedere dag met de organisatie Ares do Pinhal naartoe om methadon te verstrekken. Dit programma is een eerste stap om in contact te komen met heroïneverslaafden. Sociaal werkers, zusters en psychologen bouwen een band op met de verslaafden, waarna ze hen in een behandelcentrum proberen te krijgen. Alles in dit programma is erop gericht drugsgebruik als een gezondheidsprobleem te zien en niet als een misdrijf.

Zo is verslaving niet altijd benaderd in Portugal. Eind jaren negentig kampte het land met een enorm heroïneprobleem – één op de honderd Portugezen was verslaafd aan heroïne, volgens Sicad, de verslavingsbestrijdingsdienst. Het resultaat: overvolle gevangenissen en vele overdosissen.

Borges: ‘Na de val van de dictatuur in 1974 werden we overspoeld door westerse invloeden: rockmuziek, drugs. Alle patiënten vertellen hetzelfde verhaal: het begon met cannabis, totdat hun dealer iets anders te proberen had.’

Als reactie besloot het land uiteindelijk een wet in te voeren die alle vormen van drugs decriminaliseert. Het idee is verslaving als medisch probleem te beschouwen. Toen die wet in 2001 effectief werd, was er kritiek vanuit de Verenigde Naties. Er werd groei van drugsgebruik gevreesd. Maar nu, zestien jaar later, tonen de statistieken positieve resultaten: het aantal overdosissen daalde van gemiddeld tachtig naar twintig per jaar en heroïneverslaving halveerde, zodat het gelijk is aan het Europese gemiddelde.

Voor Borges en anderen die in de verslavingszorg werken was de gedachte achter de wet juist logisch. Zij hebben verslaafden nooit als criminelen gezien en zijn blij dat een patiënt die hulp zoekt nu niet nog in de juridische molen van gevangenisstraffen en lopende rechtszaken is verwikkeld. Dat vereenvoudigt de situatie aanzienlijk.

In een recent rapport schreven de VN dat zij Portugal intussen zien als een uitstekend praktijkvoorbeeld, met de kanttekening dat er soms een te rooskleurig of foutief beeld over wordt geschetst in de media. De drugsproblemen zijn immers nog niet uit de maatschappij verdwenen, maar de medische benadering werkt.