Positieve partijpolitiek

Ronald van Raak
Het rijke rooie leven: Verhalen over socialisme in Nederland
Met een voorwoord van Jan
Marijnissen, Aspekt, 120 blz., € 14,95

In 1964 publiceerde Michel van der Plas Uit het rijke roomsche leven, een uit oude artikelen, foto’s en spotprenten bestaand boek waarin vol verwondering en met lichte spot werd teruggekeken op het leven binnen de katholieke zuil in de jaren 1915-1935. Hoewel de titel van het boekje van historicus en sp-senator Ronald van Raak duidelijk verwijst naar het boek van Van der Plas lijkt het daar totaal niet op. Waar Van der Plas materiaal uit die tijd presenteerde, heeft Van Raak vlotte schetsjes geschreven van een aantal nogal willekeurig gekozen gebeurtenissen en personen.
Het niet uitgesproken doel van het boekje is ongetwijfeld om de sp te presenteren als de ware erfgenaam van alles wat mooi en goed was in de geschiedenis van de Nederlandse arbeidersbeweging. Daarom worden figuren als Domela Nieuwenhuis, Troelstra, Sneevliet en Drees ten tonele gevoerd alsof ze allemaal leden waren van dezelfde familie en die hooguit karakterologisch wat van elkaar verschilden.

Omdat het vooral een positief boekje moest worden, wordt nauwelijks duidelijk hoe hevig en verbeten de verschillende socialistische bewegingen elkaar hebben bestreden. Ernstiger is dat Van Raak niet ingaat op het feit dat die onderlinge strijd minder met karakterologische verschillen dan met fundamentele ideologische tegenstellingen te maken had. Hij mag dan nu wel lovend schrijven over het ‘wethouderssocialisme’ van Willem Drees en Monne de Miranda, nergens wordt duidelijk dat zij voor alles democraten waren. Daarin verschilden ze sterk van types als Henk Sneevliet, David Wijnkoop, Paul de Groot en de oprichters van zijn eigen sp.

Hierdoor wordt zijn toch al fragmentarische verhaal ook nog eens erg eenzijdig. Zo gaat hij bij de behandeling van de Koude Oorlog alleen in op het onrecht dat de communisten werd aangedaan. Ook schetst hij een hagiografisch portret van Joris Ivens en doet hij net alsof deze Leni Riefenstahl van het stalinisme grote moeite had met de regimes in de Sovjet-Unie en China. Wat we niet lezen is dat sdap-wethouder De Miranda in concentratiekamp Amersfoort door communistische medegevangenen zo werd mishandeld dat hij snel na aankomst overleed.

Van Raak promoveerde op een prima proefschrift over het Nederlands conservatisme in de negentiende eeuw maar van de geschiedenis van het socialisme weet hij blijkbaar heel wat minder. Wie schrijft dat H.P.G. Quack in De socialisten ‘de opkomst van een socialistische beweging in Nederland’ beschreef, heeft dat zesdelige standaardwerk zelfs nooit ingekeken.