POST

POST

LIBERTICIDE
In reactie op Rob Hartmans’ recensie van de essaybundel Liberticide: Kritische reflecties op het neoliberalisme (De Groene, 3 oktober): de inzet van de auteurs van deze bundel is het ter discussie stellen van het denkkader van de bestaande door het neoliberalisme beheerste mediademocratie. Hiervoor vinden zij inspiratie in intellectuele tradities als het (neo)marxisme, de lacaniaanse psychoanalyse of de christelijke traditie. Kennelijk stuit de verwijzing naar deze tradities bij sommigen op verzet. Dit is volgens de auteurs van de bundel precies een blijk van het ongearticuleerde intellectuele denkverbod dat het ogenschijnlijk vrije podium van de moderne mediademocratie typeert.
Deze reactie is spijtig, omdat juist vanuit bovengenoemde tradities de kwetsbare kanten van de vermeende integriteit en autonomie van het eigentijdse subject ter discussie kunnen worden gesteld. Dat dit geen overbodige exercitie is, zou kunnen blijken uit de mate waarin we overgeleverd zijn aan de grillen van de markt, die ons keer op keer weer belooft met de bevrediging van talloze aangeleerde behoeftes en ambities onze individualiteit en vrijheid te realiseren. Thans blijkt overigens meer dan ooit dat we de markt in het geheel niet kunnen vertrouwen. Omdat het neoliberalisme weinig kritische zelfreflectie kent, steunen verschillende eigentijdse denkers voor een kritisch vertoog op bovengenoemde (en andere) tradities. Hierbij gebruiken ze deze als middel en niet als doel op zich. Hartmans mist dit essentiële punt en slaat met een flauwe hyperbool over de holocaust iedere verdere discussie dood.
Wat mij als deelnemer aan de bundel interesseert, is het gegeven dat denkers uit voormalig Oost-Europa op het intellectuele erfgoed van het communisme teruggrijpen, waarvan ze zelf direct de schaduwkanten hebben ondervonden. Dit kan niet afgedaan worden als een modieuze of provocatieve flirtage, maar moeten we mede opvatten als een symptoom van de neoliberale cultuur.
Blijkbaar ervaren deze filosofen het postideologische denkkader van het huidige Westen als beklemmend. Hiermee hebben ze een gevoelige snaar geraakt: omdat het neoliberalisme zichzelf niet meer als ideologie herkent, is het ideologischer dan menige ideologie waar het zich van distantieert. Dit heeft niets te maken met de aliens waar Hartmans over spreekt, maar met een filosofische discussie die al jaren duurt.
PH.L. WESTBROEK, via e-mail