Post week 12

Moreel leiderschap

Dijsselbloem een moraalridder? Een politicus die moreel leiderschap nastreeft? Dat staat in De Groene van 9 maart. Tijdens de financiële crisis in Nederland en het neoliberale bezuinigingsbeleid erna, vonden er in ons land tweeduizend meer zelfmoorden plaats dan in gewone tijden, aldus René Cuperus van de Wiardi Beckman Stichting. Ik acht pvda-minister van Financiën Dijsselbloem daar mede verantwoordelijk voor.

Het meedogenloze financiële beleid van Dijsselbloem als voorzitter van de eurogroep tegenover de linkse Griekse regering van Tsipras en Varoufakis in 2015 en nu opnieuw heeft in Griekenland geleid tot een jeugdwerkloosheid van bijna vijftig procent, een uittocht van bekwame jonge mensen, een drastische verslechtering van de gezondheidszorg en een verdubbeling van het aantal zelfmoorden. Ik acht Dijsselbloem daar mede verantwoordelijk voor.

Aafke Steenhuis,Amsterdam

Moreel brein

Het draagvlak voor progressieve waarden als tolerantie en emancipatie is sterk verbonden aan de levensomstandigheden, lezen we in de laatste alinea van Jop de Vrieze over het morele brein (De Groene, 23 februari). Die waarden zijn ‘kwetsbaar en omkeerbaar’. Als wij willen dat er ruimte voor blijft, moeten we ‘staan voor onze waarden’ en de daarvoor vereiste omstandigheden in stand houden. O? Kunnen we kiezen welke waarden belangrijk zijn en kunnen we actief bijdragen aan hun verwerkelijking? Het stuk ging toch over aangeboren morele intuïties die onze politieke voorkeuren bepalen? Die lagen volgens De Vrieze toch vast?

Daarmee zet hij namelijk wel in. Maar het vervolg is doortrokken van het tegendeel, van aanwijzingen voor onze bewuste omgang met die intuïties. Zo erkent de progressieve Jonathan Haidt, grondlegger van de onderbuiktheorie, dat hij door zijn onderzoek de conservatieve waarden meer is gaan waarderen. Dat kan dus. Verder blijkt dat ‘belanghebbenden’ inspelen op morele intuïties van anderen. ‘Er is altijd sprake van een grote groep beïnvloedbaren en kleine groepen van beïnvloeders.’

Moesten wij niet de voor progressieve waarden vereiste omstandigheden bewaken? Wij zijn helemaal niet overgeleverd aan onze aangeboren intuïties en hebben wel degelijk een weloverwogen voorkeur. We beschikken namelijk over een kritisch vermogen waarmee we een gegeven situatie kunnen beoordelen. Ook Jonathan Haidt weet dit. Dit betekent dat we onze condities kunnen overstijgen en richting kunnen geven aan ons bestaan. En ja, het betekent ook dat we anderen kunnen beïnvloeden. Als we nu maar vaak genoeg roepen dat ons brein voorgeprogrammeerd is, zal de ‘grote groep beïnvloedbaren’ dat vanzelf gaan geloven. Dan hebben we willens en wetens bijgedragen aan een kudde horigen die louter op zijn onderbuik reageert. Dát is bevorderlijk voor emancipatie en tolerantie…

Mariette Akkerman

30 maart SPUI25:

Het essay leeft!

Vindt er daadwerkelijk een opleving plaats van het essay? Of is het einde van het genre juist in zicht? Over deze vragen kruisen Groene-redacteuren Marja Pruis en Joost de Vries op 30 maart de degens met de Christiaan Weijts en Kees ’t Hart. De avond vindt plaats in SPUI25 in Amsterdam en begint om 20.00 uur. De toegang is gratis, wel aanmelden op spui25.nl.