Post week 21

Lenin

Ook de compromisloze redenaar Ewald Engelen moet zo nu en dan de bronnen raadplegen, zelfs als hij door ‘luid applaus en instemmend gebrul’ van ruim drieduizend arbeiders in de Jaarbeurshal (‘F*ck de polder’ in De Groene van 11 mei) wat duizelig is van zijn eigen successen. In ‘Waarom Hillary Clinton heeft verloren’ citeert hij een boutade van Vladimir Lenin: ‘sovjettisering is taylorisme plus electrificatie’, zou Lenin volgens Engelen hebben beweerd. Maar dat zei de revolutionaire bolsjewiek helemaal niet. Lenin zei in 1920 op een partijbijeenkomst in Moskou: ‘communisme is sovjetmacht plus electrificatie van het hele land’.

Lenin bedoelde: politieke macht en economische modernisering zijn de middelen die leiden naar het communistische doel. Wat Engelen bedoelt, is me een raadsel.

HUBERT SMEETS, Amsterdam

Grootste opwarmers

Het artikel ‘Gokken met de wereld: De grootste opwarmers van Nederland’ (in De Groene van 18 mei) besteedt terecht aandacht aan het onderwerp milieu en industriepolitiek. Aangezien ik zelf werkzaam ben in de chemische industrie en ook bezorgd ben over de duurzaamheid gaat dit onderwerp mij aan het hart. Bij een aantal punten stel ik echter vraagtekens.

De in het artikel genoemde bedrijven stellen dat ze top of the bill zijn. De industrie voorkomt regelgeving omtrent hun fabrieken, die grotendeels uit de jaren zestig en zeventig stammen, al vele jaren met een beroep op deze claim. De belangrijkste fabrieken van verschillende bedrijven worden regelmatig op anonieme basis onderling vergeleken op onder meer energie-intensiteit en emissies, zoals bijvoorbeeld in de Solomon-studie. Waarom wordt deze claim niet hardgemaakt als de gegevens er wel zijn?

Hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans levert een stortvloed van uitspraken, waarvan er in ieder geval eentje nuance behoeft: ‘Een kleine voorhoede maakt op tijd een grote omslag, zoals dsm.dsm zou tot voor kort op nummer drie in het lijstje van grootste opwarmers hebben gestaan, omdat alle fabrieken op het terrein van Chemelot van dsm waren. Maar dsm heeft veel fabrieken op Chemelot inmiddels verkocht. Deze ‘voorhoede’ trekt zijn handen er vanaf.

JOOST VAN WILLIGENBURG, Maastricht

Oorlogskleinkinderen

Het artikel over Kriegsenkel (in De Groene van 4 mei) staat op gespannen voet met het idee dat begin mei alleen Nederlandse gevallenen herdacht moeten worden. Een idee waarmee pressiegroepen, sorry lobbyisten, de overheid gegijzeld houden.

In het artikel staat de regel: ‘In de Kriegsenkel-trend mogen ineens álle hedendaagse Duitsers slachtoffer zijn, zelfs degenen die afstammen van de ergste daders.’

Ik vind ‘zelfs degenen’ amoreel. Passend – ook in de strekking van het artikel – zou geweest zijn ‘ook’ of misschien zelfs ‘juist ook’. Zij die afstammen van de ergste daders zijn daarmee niet ook zelf daders, maar hebben door de vaak gevoelde morele verantwoording waarmee ook teksten als ‘zelfs degenen’ hen beladen, een zware last zonder zelf dader te zijn.

Dit soort moreel onverantwoord en naar ik vrees bewust taalgebruik past in de Nederlandse traditie, waarbij tot circa 1990 ook veel jongeren nog spraken over ‘moffen’.

AD VAN SOELEN

Rectificatie

Bij het artikel ‘Postkoloniale absences’ van Abram de Swaan (in De Groene van 11 mei) zijn helaas twee van de vier afbeeldingen (de foto op het omslag en de foto op pagina 35) onterecht geplaatst. Deze foto’s documenteren door Indonesiërs gepleegd geweld en niet de door Nederlandse troepen gepleegde oorlogsmisdaden, die in het artikel van De Swaan behandeld worden. Het misverstand kon plaatsvinden door incomplete bijschriften in het betreffende fotoarchief.