Post week 33

De aarde is niet vol (3)

In zijn artikel De aarde is geen petrischaaltje (De Groene van 30 juli) betoogt Ralf Bodelier dat de aarde geen natuurlijke grenzen kent en tien miljard (voor het grootste deel welvarende en gezonde) wereldburgers kan dragen. Hoofdargumenten zijn de voortschrijdende technologie en de inventiviteit van de mens en de waarneming dat pessimisten over de groei van de wereldbevolking, zoals Malthus, ongelijk hebben gekregen. Nevenargumenten zijn beweringen als: ‘In 2015 kunnen alle mensen staan in de provincies Brabant en Limburg…’ en: ‘In 1965 was de walvis bijna uitgeroeid, in 2015 zwemmen weer miljoenen walvissen rond…’ Hoezo overbevolking en hoezo milieuvervuiling?

Bodelier heeft een punt in die zin dat schattingen van de te verwachten wereldbevolking telkens zijn bijgesteld. Dat heeft veel oorzaken, niet slechts de technologische inventiviteit van de mens. Demografie is moeilijk, zie bijvoorbeeld A Guide to Global Population Projections van demographic-research.org. Fysica en chemie stellen echter harde grenzen aan de voedselproductie. In het artikel Harvesting the Sun (sciencedirect.com) wordt berekend dat de aarde (bij volledige ontbossing!) een kleine driehonderd miljard mensen kan dragen. Zonder ontbossing zijn het er 150 miljard.

Is er bij tien miljard mensen dan geen sprake van overbevolking? Dat hangt uiteraard af van de definitie. Tien miljard mensen kunnen immers staan in Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel. Hier wringt iets, want driehonderd miljard mensen kunnen in Italië staan. De relevante vraag voor overbevolking is niet of deze mensen naast elkaar kunnen staan, maar of zij vreedzaam en duurzaam naast elkaar kunnen leven.

Behalve het aantal mensen op aarde zijn er ook nog dieren. De biodiversiteit neemt gedurig af. In 2015 is veertig procent van de diersoorten bedreigd. Hoofdoorzaak is het ingrijpen van de mens in de natuur. Bodeliers geclaimde herstel van de walvispopulatie in de periode 1965-2015 strookt niet met gegevens van het wnf – alle walvissoorten worden in mindere of meerdere mate bedreigd.

Bodelier maakt een methodologische fout als hij uit het ongelijk van demografische pessimisten in het verleden extrapoleert dat er geen natuurlijke grenzen zijn. Dat is jammer: de vraag hoeveel mensen (en andere dieren) op aarde vreedzaam en duurzaam kunnen leven verdient serieuze aandacht.

JOHN SIMONS, Roden

De aarde is niet vol (4)

Geschokt namen wij kennis van het als ‘fris tegengeluid’ gepresenteerde coverartikel (De Groene van 30 juli) van Ralf Bodelier. Hij begint zonder enige wetenschappelijke onderbouwing met uit te gaan van het ons onbekende principe ‘resultaten uit het verleden bieden een honderd procent garantie voor de toekomst’. Nog erger is zijn statistiek van de koude grond volgens welke een vermeerdering van 38 procent van de wereldbevolking nooit een probleem kan zijn (immers, de bevolking is eerder al eens met 118 procent toegenomen). Deze percentages verdoezelen de absolute toename van nog eens 3,3 miljard en miskennen een ander principe: dat een druppel de emmer kan doen overlopen.

De ergste gotspe is dat Bodelier de klimaat-gerelateerde dreigingen van de afgelopen eeuw als min of meer gelijkwaardig lijkt te beschouwen aan de gevolgen van de nu voorspelde opwarming van de aarde. Het vijfde ipcc-rapport niet gelezen? Hoe we de grillige gevolgen van klimaatverandering nieuwe stijl met fossiele brandstoffen (!) gaan afremmen of opvangen legt Bodelier niet uit. Om andere soorten dan de mens lijkt Bodelier zich al helemaal niet druk te maken, ondanks de dreigende gevolgen van overbevissing, tropische ontbossing en schade aan bestuivende volkeren. Op het eind wordt Bodelier zelfs esoterisch: ‘Er is louter dynamiek, verandering. Alles stroomt’, et cetera et cetera. Dat dergelijke quatsch zonder wetenschappelijke verwijzing in een gerenommeerd tijdschrift als De Groene Amsterdammer terecht kan komen is iets waarover de redactie zich duchtig achter de oren moet krabben.

Als we goed tussen de regels door lezen, vermoeden wij dat meneer Bodelier (terecht) geschokt is geweest door de opstelling van ‘Theo’ ten opzichte van ontwikkelingshulp. Maar er zit een wereld van verschil – pun intended – tussen het inderdaad verwerpelijke idee mensen te laten omkomen van de honger om de wereldbevolking te verminderen, en het zonder enige wetenschappelijke onderbouwing ontkennen dat bevolkingsgroei en in één adem door maar meteen ook de opwarming van de aarde een probleem vormen voor het veilig voortbestaan van de mensheid. De middenweg van goede seksuele voorlichting en emancipatie is kennelijk geen onderdeel van het vooruitgangsdenken-met-oogkleppen-op van Bodelier.

TIM STAAL, internationaal jurist, Haarlem

KOBUS VAN UNEN, moleculair bioloog, Amsterdam

Deze week op groene.nl het begin van een nieuwe reeks columns van acteur en theatermaker Sadettin Kirmiziyüz. Hij zoekt honderd man om te gaan bierfietsen in Wijhe, Overijssel