Post week 41

Catalaans nationalisme

Met een beroep op Kai Nielsens ‘kosmopolitisch nationalisme’ verdedigt Casper Thomas (in De Groene van 5 oktober) het streven van veel Catalanen naar… ja, naar wat precies? ‘Zelfbeschikking voor de eigen culturele en politieke gemeenschap’, zoals Thomas schrijft, heeft Catalonië al lang als autonome gemeenschap in Spanje. Het is anders: veel Catalanen streven naar een zelfstandige staat en volgens mij is er weinig vooruitstrevends aan rijkeren die zich willen losmaken van het grotere geheel waar ze deel van uitmaken. Gated communities (want daar doet dit aan denken) zijn van alles, maar niet progressief.

Mijn belangrijkste bezwaar is echter dat kosmopolitisch nationalisme een contradictio in terminis is. Elk nationalisme is uiteindelijk een obstakel op de weg naar een maatschappij waar werkelijk universele waarden heersen, omdat het nationalisme nu eenmaal valt of staat met het wij-zij-denken, waarbij ‘zij’ de dingen altijd minder goed voor elkaar hebben of minder waard zijn dan ‘wij’. De Brit Bertrand Russell heeft uiteengezet hoe er een rechte lijn loopt van het subjectivisme van Rousseau, via de romantische heldenverering van Byron en de geweldsverheerlijking van Nietszche, naar het gewelddadige nationalisme van Hitler en vele anderen.

Het nationalisme kan, kortom, alleen maar zeer dubieuze filosofische en historische geloofsbrieven overleggen, en is uit de aard der zaak kosmopolitisch noch progressief.

JUR SCHUURMANS, Guatemala City

Newhouse

In de necrologie van S.I. Newhouse (in De Groene van 5 oktober) blijft onvermeld dat hij een sleutelrol heeft gespeeld in de affaire-Victory Boogie Woogie. In 1988 had Newhouse het beroemde schilderij van Mondriaan voor elf miljoen dollar gekocht als verjaardagscadeau voor zijn vrouw Victoria. Het Haagse Gemeentemuseum deed jarenlang pogingen Victory Boogie Woogie van Newhouse te kopen, maar die weigerde hierop in te gaan. In 1998 veranderde Newhouse onverwacht van mening: hij was bereid het schilderij voor veertig miljoen dollar te verkopen. De Nederlandsche Bank had kort tevoren besloten om ter gelegenheid van de afschaffing van de gulden een kunstfonds op te zetten. Met een schenking van De Nederlandsche Bank die werd onttrokken aan de winst werd Victory Boogie Woogie van Newhouse gekocht voor de prijs die hij gevraagd had. De Tweede Kamer voelde zich gepasseerd, maar sinds 31 augustus 1998 hangt het iconische schilderij van Mondriaan niet langer in de slaapkamer van mevrouw Newhouse, maar in een zaal van het Gemeentemuseum.

ROEL JANSSEN, Den Haag