Televisie: ‘Man in de knoop’

Postume verzoening

Talloos de goede documentaires die je liever niet ziet. Wanneer die gaan over onderwerpen waarvoor je terugdeinst. Als verantwoordelijk burger moet je kennis nemen, maar prettig is dat zelden, tenzij je ramptoerist bent. Toch kunnen opgedane kennis en inzicht, plus bewondering voor journalistieke, artistieke en humane kwaliteiten van een productie paradoxaal tot tevredenheid, soms enig genot leiden (The Act of Killing van Joshua Oppenheimer).

Tevredenheid is wel, genot niet van toepassing op Man in de knoop van Frans Bromet, over zelfdoding. Bromet praat met drie weduwen van mannen die een eind aan hun leven maakten. Dat is jaren geleden gebeurd en de rauwste pijn is verdwenen. Ze vertellen, thuis, in grote rust, evenwichtig en openhartig over de eerste kennismaking, de vroege relatie, de komst van de kinderen, het karakter van hun mannen, hun problemen met werk, maatschappelijke ontwikkelingen – deels veelvoorkomende, herkenbare – en met karaktertrekken of demonen. Over de manier waarop zij daarmee om probeerden te gaan of juist ontweken dat te doen. Opvallend dat voor twee van hen de geboorte van kinderen, hoeveel ze ook van hen hielden, problematisch bleek. En dan, hooguit gevreesd maar meestal onverwacht, het zelfgekozen einde.

De verwarring, de boosheid, de berusting, soms de postume verzoening van de vrouwen. Opvallend hoe liefdevol ze eigenlijk nog steeds zijn, hoe moeizaam de relatie soms ook werd in de loop van de tijd. Maar de pijn blijft. Er wordt overigens niet gepraat over de blik van de buitenwereld die, na de daad, vaak zeer negatief lijkt over de dode. Bromet is altijd goed in ironie, gespeelde verbazing, beetje jennen, maar hier niets van dat al. Oprechte nieuwsgierigheid en incidenteel pogingen tot duiden. Soms hoorbaar aarzelend over de gepastheid van een vraag. De vrouwen lijken op hun gemak, teken van vertrouwen. De familiefoto’s van geluksmomenten zijn schrijnend.

Bromet maakte zijn film samen met Nathan Vos, wiens broer een eind aan zijn leven maakte – wat Nathan mede probeerde te verwerken middels een boek waarvoor hij elf getroffen vrouwen interviewde. Geen enkele twijfel over de zin daarvan. Vanwege het aantal (dertienhonderd mannen per jaar, tweemaal zo veel als vrouwen; en vanwege het grote aantal getroffenen – vrouwen, kinderen, ouders, vrienden). En vanwege de reacties van mannen die hem bedankten omdat ze het boek net op tijd hadden gelezen (volgens een Volkskrant-interview van Haroon Ali) en van vrouwen die er milder door waren geworden over hun dode man of familielid. Mannen die óók onvermogen tot praten over hun gevoelens hadden, angst om te falen en vaak een slechte band met hun eigen vader (dat laatste in de film geen onderwerp van gesprek).

De film wordt uitgezonden op Wereld Suïcide Preventie Dag. (De neiging grapjes over dat soort namen te maken vergaat je.) Complexiteiten: bij een van hen werkten inschakelen van psychiater en medicatie averechts. En er zijn bar veel mannen die aan het signalement voldoen, maar nooit tot de daad overgaan.


Frans Bromet, Nathan Vos, Man in de knoop, KRO-NCRV 2Doc, maandag 10 september, NPO 2