Poten af van onze Staat

Laon - Wie denkt aan Frankrijk denkt niet in de laatste plaats aan de staat en de fonctionnaires die hem bemannen. Samen incarneren zij de republikeinse waarden en vormen daarmee een bron van nationale trots. Ook meer concreet heeft Frankrijk veel aan zijn staat te danken. Bijvoorbeeld Les Trente Glorieuses: de naoorlogse opbloei van de industrie met bijbehorende prestigeprojecten als de tgv of het kernenergieprogramma.
Maar is die staat geen blok aan het been geworden van een land dat toch al moeite heeft de globalisering bij te benen? Ambtenaren kosten immers geld, zeker als dat er zes miljoen zijn zoals in Frankrijk - 21 procent van de arbeidsbevolking, werknemers van de geprivatiseerde spoorwegen en post nog niet meegerekend.
Alleen al de Education Nationale staat met haar 1,3 miljoen werknemers in de top-vijf van grootste werkgevers ter wereld (na het Chinese leger, de Indiase spoorwegen, de Britse National Health Service en supermarktketen Wal-Mart). Alles bij elkaar slokt de Franse ambtenarij 43 procent van het Franse overheidsbudget op. Dat kan zo echt niet langer, vindt president Sarkozy. Als het aan hem ligt, wordt er van de twee ambtenaren die met pensioen gaan slechts één vervangen.
Afgelopen week was hij in het stadje Laon (Picardie) om zijn afslankoperatie te verdedigen. Opvallend was de behoedzaamheid waarmee hij daarbij te werk ging. Niets dan complimenten had hij voor de ‘tomeloze inzet’ van het overheidspersoneel dat in de plaatselijke gymzaal bij de president aan tafel aangeschoven was. De op touw gezette inkrimping van de topzware staat (de afgelopen dertig jaar steeg het aantal ambtenaren met een miljoen) zorgt in Frankrijk dan ook voor veel onrust.
Symptomatisch was het verzet tegen de privatisering van La Poste. Een dag voor Sarkozy’s bezoek aan Laon leverden boze postbodes ruim tweeënhalf miljoen handtekeningen af bij het Elysée. Fransen hebben ook het nodige te verliezen: met die van Zweden geldt de Franse publieke dienstverlening als de beste van Europa.
Volgens Luc Rouban, onderzoeker bij het Institut d'Études Politiques in Parijs, verklaart een dieperliggende reden de Franse gehechtheid aan de ambtenarij: de diepe tegenstellingen in de Franse politiek. 'Die is niet in staat eigenhandig de sociale cohesie te waarborgen en traditioneel vervult de staat daarom die rol. Het ambtenarenkorps op zijn beurt garandeert de continuïteit van de staat en functioneert op die manier als een onmisbaar bindmiddel van de Franse samenleving.’ De onrust begrijpt hij dan ook wel. 'Al blijft het jammer dat samenleven zo veel kost.’