Zoveel strips zoveel stijlen

Pratende zweren

Net als vorig jaar is de graphic novel ook dit jaar present op Crossing Border. De auteurs van deze editie komen uit Israël, Turkije, Duitsland en Nederland en laten zien hoezeer stripverhalen van elkaar kunnen verschillen.

De Nederlander Michiel van de Pol (1965) is bij velen geen onbekende. Hij publiceert zwierig getekende cartoons in nrc.next, Het Parool en andere tijdschriften. Maar hij heeft ook een paar interessante, autobiografische verhalen op zijn naam staan. Zijn eerste bundel was Medicijnman, het getekende leven van Michiel van de Pol. Daarin vertelde hij op een intieme en grappige manier over de geboorte van zijn zoon. In de daarop volgende boeken blijft hij dicht bij zijn eigen omgeving, tot op het gênante af.

Zijn laatste twee boeken zijn het sterkst: Terug naar Johan en Scherpschutters. In die twee boeken duikt hij in zijn eigen verleden. Terug naar Johan is een pijnlijk en hilarisch boek over opgroeien. Van de Pol heeft een beste vriend, Johan, maar de twee groeien uit elkaar. Eerst zitten ze veilig in hun ondergrondse hut te tekenen, terwijl klasgenoten al ‘samen met een meisje op een hek zitten’, maar op een gegeven moment gaat ook Van de Pol achter de meisjes aan. Johan stort zich nu volledig op het natekenen van insecten en lijkt daarin te blijven hangen. Terug naar Johan werd bekroond met de Willy Vandersteenprijs voor de ‘herkenbare en persoonlijke situaties die met een schijnbaar nonchalante en eenvoudige stijl worden neergezet’.

Medium michielvandepol

Scherpschutters gaat over Van de Pols relatie met zijn vader. Die heeft een saaie baan en zoekt avontuur in het verzamelen van peperduur porselein. Op een beurs cirkelt hij rond, tot hij uiteindelijk toch dat boeddhabeeldje koopt dat hij de hele tijd al wilde hebben. Hij heeft nog meer vreemde tics en Van de Pol kijkt er met veel humor en liefde op terug. En hij spaart zichzelf niet. Zo is hij een tijd lang fervent bodybuilder geweest waar hij smakelijk over vertelt. Ook komt het ziekenhuisbezoek aan bod, waar vader en zoon tegelijk terechtkomen. Vader heeft een hartaanval gehad en Michiels galblaas wordt verwijderd. Ze ontdekken de competitie die bestaat tussen patiënten en blazen hun behandeling op. ‘Vader en zoon Van de Pol… Die hebben het ook voor hun kiezen gehad.’ Scherpschutters is intiem, humoristisch en liefdevol.

De buitenlandse auteurs zijn bekend bij een uiterst select gezelschap, ze zijn nauwelijks vertaald naar het Engels of Nederlands, maar een deel van hun werk is online toegankelijk. De Turkse tekenaar Ersin Karabulut (1981) zou echter probleemloos door een grote uitgever kunnen worden opgepikt. Hij maakt originele, toegankelijke verhalen met een magisch realistische inslag en daarnaast autobiografisch werk. Hij gebruikt een volwassen, realistische tekenstijl die doet denken aan auteurs rond het Franse tijdschrift Fluide Glacial.

In Turkije heeft hij al een paar boeken op zijn naam staan. Er is echter een piepklein deel van zijn werk in het Engels verschenen, zoals het korte verhaal Monochrome: opeens beginnen mensen hun kleur te verliezen en worden volledig grijs. In eerste instantie kijkt iedereen ze raar aan, maar al snel worden de rollen omgedraaid. Juist mensen die nog een gekleurde huid en kleding hebben, worden buitengesloten. Hoe durven ze de grijze mensen zo te schofferen? Al snel bepaalt de overheid dat alles grijs moet worden, ook de natuur.

Medium josephinritschel

Een ander verhaal, dat werd gepubliceerd in het Nederlandse tijdschrift Zone 5300 (nr 98, 2012, Turkije-special), gaat over een epidemie van pratende zweren. Mensen krijgen enorme jeuk en naar uitziend eczeem. Ze schrikken helemaal als de bulten woorden vormen en de ziekte met de patiënt gaat praten. Of juist met anderen communiceert; erg pijnlijk als in de metro opeens je echte gevoelens met iedereen worden gedeeld.

Karabuluts andere project is de in Turkije populaire autobiografische strip Inside the Chest. Al dertien jaar tekent hij zijn dagelijkse beslommeringen van zich af en die verhalen geven een interessant kijkje in het hedendaagse Turkije.

Al snel bepaalt de overheid dat alles grijs moet worden, ook de natuur

Net zo exotisch is het werk van de Israëlische tekenaar Ovadia Benishu (1987). Hij maakt met zijn sierlijke tekenstijl (denk aan Franse auteurs als Dupuy Berberian, Loustal) vooral naam als illustrator. Hij heeft een paar grote muurschilderingen gemaakt, zoals het bijbelse Book of Joshua voor het Israeli Museum of Comics and Caricature. In 2014 publiceerde hij de tekstloze stripnovelle Battle Ration: een jongeman maakt zijn mitrailleur schoon, doet zijn rugzak om, warmt zijn eten op en gaat op pad met zijn maaltijd. Hij moet aardig wat hindernissen overwinnen voor hij eindelijk op de kazerne van zijn niet meer zo warme maaltijd kan genieten. Ondertussen krijgen we een beeld voorgeschoteld van een land vol zwaarbewapende militairen, roadblocks met verveelde agenten en het dagelijkse leven van het hedendaagse Israël.

Medium ovadiabenishucrowd

Goed te volgen door het sporadische gebruik van tekst, net als zijn andere, korte verhalen. Zoals over een gamer die eten opzet, vervolgens de tijd vergeet, waarna het appartement ontploft. De enige game die hij nu nog speelt is met de afstandbediening in het ziekenhuis. Het werk van Benishu is verschillend van kwaliteit, met name zijn meest recente tekeningen en verhalen zijn grafisch van hoge kwaliteit en laten zien dat hij een grote belofte is.

De Duitse tekenares Josephin Ritschel beweegt zich op het scheidvlak van beeldende kunst en strips. Ze heeft een aantal stripverhalen gemaakt, maar ook losse tekeningen, waarin ze een verhaal in een enkel beeld vertelt. Of eigenlijk roept ze een surreële sfeer op. Zoals in het levensgrote werk Panther. Een man harkt bladeren weg bij wat een muur van een nieuwbouwwoning lijkt, terwijl twee zwarte panters in een groot, glazen hok zitten opgesloten. Je kunt je er van alles bij voorstellen, maar wat nog het meest in het oog springt is Ritschels minutieuze tekenwerk dat soms wat grof en kinderlijk is. De anatomie van de personen is niet helemaal correct, de perspectieven van de gebouwen zijn net niet goed. Het beeld is helemaal volgetekend en gearceerd waardoor er sprake lijkt van een constante dreiging. Iets klopt hier niet, maar wat?

Ritschels tekeningen doen denken aan de ‘art brut’ van de Amerikaan Mark Beyer (Amy + Jordan). Ritschels illustratiewerk is uniek en wijkt door het naïeve karakter af van de mainstream. Misschien wordt ze daarom wel steeds vaker gevraagd, zoals onlangs nog door The New York Times.

In haar stripverhalen voegt ze er nog een extra vervreemdende laag aan toe. Zo bedacht ze een nieuwe episode voor de serie The X-Files waarin Scully opeens transformeert in een buitenaards wezen (nu wordt alles opeens duidelijk!). Een ander verhaal (Oasis 1, Last Grain) begint met een vrouw die alleen in een tuin zit te huilen. Haar leven leek zo perfect: een lieve man, een kind op komst en een fijn huis op het platteland. Totdat iedereen om haar heen sterft en ze in een depressie belandt. Ze ontdekt dat het allemaal te wijten is aan de vliegtuigjes die gif spuiten op de omringende graanvelden. En voor ze het weet bevindt ze zich in een vergezocht verhaal over internationale criminelen, die de laatste resistente graansoorten willen stelen uit verborgen bunkers in India.

Aanvankelijk verzet je je tegen Ritschels tekenstijl en de wat stroeve wijze van vertellen, maar als je doorleest val je van de ene verbazing in de andere. Ze combineert elementen van B-films met actuele ontwikkelingen als voedselproblematiek en gen-manipulatie tot een onweerstaanbaar bizarre strip. Ritschel, wier werk te bestellen is via haar eigen site, is net als Benishu een grote belofte.

Medium ersinkarabulut 20 2

Beeld: (1) Michiel van de Pol; (2) Josephin Ritschel; (3) Ovadia Benishu; (4) Ersin Karabulut)