Presser

Omdat mijn vermoedens al lang in die richting gingen, heb ik de bespreking van het boek van René Marres Over Willem Frederik Hermans, de geschiedenis en het fenomeen Weinreb (De Groene van 29 september) met bijzondere belangstelling gelezen. In het bedoelde artikel heb ik één naam gemist, die van J. Presser. Hij publiceerde in 1965 in twee delen Ondergang: De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945. Door zijn grote betrokkenheid met het onderwerp stelde Presser zich bloot aan de hoon van Hermans die hem overlaadde met kritiek op zijn gebrek aan objectiviteit. Het tweede deel bevatte achteneenhalve bladzijde over Weinreb die achttien jaar eerder was veroordeeld wegens ongehoorzaamheid tegenover het Duitse gezag. Immers, ‘de rechtsgang gedoogt niet dat enig mens in vertrouwen op eigen kunnen en naar eigen morele maatstaf aldus beschikt over leven en lot van anderen’. Terecht las Presser hierin een veroordeling van het gehele verzet tegen Hitler. Maar het recht van de sterkste heeft gezegevierd. In volgende drukken is dit hoofdstuk verwijderd en de reputatie van Presser had een geduchte knauw opgelopen.