Prins Philip (1921–2021), hertog van Edinburgh

Hij was de waardigheid in hoogsteigen persoon. Zijn leven was een vorm van dienstplicht, naast de koningin, en meestal in haar schaduw. Met hem sterft een stuk geschiedenis.

Wie zou de opmerking hebben gemaakt over de huidskleur van baby Archie, het kind van Harry en Meghan, hertog en hertogin van Sussex?

Dat was een van de clusterbommen die Meghan – grappig hoe leden van de royalty geen achternaam meer hebben – vorige maand detoneerde in haar interview met Oprah (ook geen achternaam nodig). Meghan zou zich zo buitengesloten hebben gevoeld dat ze zelfdoding overwoog. ‘Iemand’ zou tijdens haar zwangerschap zich hardop hebben afgevraagd hoe donker het kind zou uitvallen. Oprah’s mond viel open.

Het was moeilijk waardigheid te ontdekken in het interview. In een land waar, sinds de uitbraak van de pandemie, veertig miljoen mensen hun baan hadden verloren, zaten Harry en Meghan in de kolossale achtertuin van een kolossale villa in Californië, die ze van een bevriende miljardair cadeau hadden gekregen. Meghan droeg een jurk van 4500 dollar. In een land waarin zelfmoorden de laatste twintig jaar met 24 procent zijn gestegen, en waarin ‘deaths of despair’ een nationaal gezondheidsprobleem zijn geworden, klaagden Meghan en Harry dat ze zich in hun paleizen niet meer veilig voelden voor de tabloid-media. Ze noemden het de ‘monster machine’, die hun geen enkele privacy gunde, terwijl ze zo graag een ‘gewoon leven’ wilden. En toch waren het Meghan en Harry die de media zochten, vertelden over hun depressies, hun miskramen, hun ellende. Ze hadden dit ook, gezien het officieuze familiemotto ‘Don’t complain, don’t explain’, bijvoorbeeld niet kunnen doen. Ze hadden het ook voor zich kunnen houden.

Het interview leek niet zielig, maar vooral ambitieus. Wat je zag was een echtpaar dat een sprong maakte, van de top van de ene piramide naar de andere: ze behoorden tot de deftige dynastieke elite en maakten nu de sprong naar de populaire media-elite. De media-elite past niet achter de gesloten paleisdeuren, want de media-elite floreert op de zichtbaarheid van massamedia en op social media, waar het een deugd is je littekens te laten zien en jezelf zo kwetsbaar mogelijk te tonen. Kort na het interview maakten de Sussexen bekend dat Harry nieuwe commissariaten had gekregen bij een veelbelovende start-up en een puissant rijke non-profitorganisatie, het Aspen Instituut.

Wat zou prins Philip ervan hebben gevonden? Zijn carrière was namelijk een en al waardigheid. Dat was het enige wat was overgebleven. Zijn vrouw werd tot koningin Elizabeth II gekroond in een tijd waarin Groot-Brittannië één voor één zijn koloniale bezittingen verloor. Dit was de tijd waarin, zoals de Amerikaanse buitenlandminister het verwoordde, ‘Great Britain has lost an empire and has not yet found a role.’

Prins Philip trad 22.219 keer op namens de kroon

Door de jaren heen schommelde de populariteit van het koningshuis, maar het bleef altijd midden in de samenleving staan – of recht boven de samenleving, als een poolster. Gaandeweg kreeg dat koningshuis zijn eigen betekenis in het hart van hoe het Verenigd Koninkrijk over zichzelf denkt. In een land dat meer en meer geobsedeerd raakt door zijn eigen tradities is het koningshuis de grootste traditie van allemaal. Zelden of nooit verzaakte Philip in zo’n traditie. Meer dan zeventig jaar diende hij zijn echtgenote, sinds 1952 had hij 22.219 optredens namens de kroon gegeven. Dat is nog eens dienstplicht.

Er werden in het interview van Meghan en Harry geen namen genoemd, maar daags na de uitzending benadrukte Oprah dat het zeer zeker niet de koningin of prins Philip was die iets over de huidskleur van het ongeboren kind zou hebben gezegd. Gek eigenlijk, want tot een aantal jaar terug stond Philip bekend als de koninklijke flapuit, de man die ongemakkelijke grapjes maakte en daarbij ook weleens de grens van het betamelijke over ging. Toen zijn zoon Charles met Diana trouwde, merkte hij op dat hij dat goed vond ‘omdat er dan wat lengte in de familie werd gefokt’.

Wat er in zijn beeldvorming veranderde was, waarschijnlijk, The Crown. Het nieuwste seizoen werd door de meer koningsgezinde Britten heftig becommentarieerd, omdat het te veel oud zeer over prinses Diana oprakelde. Daar staat tegenover dat The Crown in zijn eerste seizoenen prins Philip optilde en dramatiseerde op een manier die nog niet eerder was gedaan. Nu was hij eens niet de strenge rechterhand van Elizabeth, maar was hij een verweesde man, opgegroeid zonder familie in een land dat niet het zijne was (hij behoorde tot de Grieks-Deense adel), ambitieus zonder dat hij de constitutionele ruimte had om iets met die ambitie te doen. Een gekooide tijger.

Met het overlijden van Philip drijft een stuk geschiedenis af, niet alleen van het Verenigd Koninkrijk, maar van heel Europa. De grootvader van prins Philip, koning George I van Griekenland, stierf in 1913 op de straatstenen van Thessaloniki, doodgeschoten door een geesteszieke vagebond. Philips vader, prins Andreas, werd verbannen na de desastreus verlopen Balkanoorlogen van 1912-14, en dronk zichzelf vervolgens min of meer dood in hotel Metropole in Monte Carlo. Hij liet Philip zo ongeveer alleen een zegelring, een ivoren kledingborstel en een serie schulden na. Philips lievelingszus, prinses Cecilie, trouwde met de troonopvolger van de groothertog van Essen, een overtuigde nazi, en stortte met hem neer buiten Oostende, in 1937. Tijdens de storm was de hoogzwangere Cecilie blijkbaar bevallen, het lichaam van de pasgeboren baby werd gevonden in het vliegtuigwrak. Philips oom, lord Mountbatten van Birma, de Britse marinecommandant tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd in 1979 opgeblazen door de ira.

Philip stierf daarentegen vorige week op Windsor Castle, 99 jaar oud, in de nabijheid van zijn familie. Gezien zijn familiegeschiedenis zou hij daarvoor getekend hebben.