H.J.A. Hofland

Profeet Bush

Een Nederlandse delegatie van kamerleden was op bezoek in Washington. Dat kan nooit kwaad. Zo kunnen onze volksvertegenwoordigers zich er ter plaatse van overtuigen wat voor puinhoop president George W. Bush ook van de binnenlandse politiek heeft gemaakt. Of ze daar iets van hebben waargenomen is niet gebleken. Ze waren te gast bij de Nederlandse ambassadeur, de heer Kröner. Aan het diner ging het gesprek over de Nederlandse missie in Uruzgan. ‘Er werd ons ronduit te kennen gegeven dat de relatie met de VS in de ijskast belandt als Nederland zijn militairen uit Uruzgan terugtrekt. Dat het onze belangen zou schaden’, zei Geert Wilders, geciteerd in de Volkskrant. Zijn collega Peters van GroenLinks bevestigde dat: ‘Er werd gedreigd met verslechterde verhoudingen met de VS.’ Van Bommel, SP, was het met beide heren eens. Collega Van Baalen, VVD, vond dat de ambassadeur een realistisch beeld had geschetst. Van Dam, PvdA, was het met hem eens. Van Bommel, SP, deelde de mening van Wilders en Peters. Een Congreslid had hem eens gezegd dat ‘als Amerika er niet was geweest, Nederland nu een Duits sprekende provincie zou zijn’.

Een Nederlandse ambassadeur moet op zijn post het nationaal belang behartigen. Daartoe hoort ook dat hij rapporteert over de politieke verhoudingen in het land waar hij is gedetacheerd. Zo stuurt hij berichten naar Den Haag over de toenemende ongerustheid in Washington over de plannen van Bush en Cheney met Iran. Gaan de Amerikanen bombarderen, komt er een ‘derde wereldoorlog’, zoals de president zich onlangs liet ontvallen? Daarvan zo goed mogelijk op de hoogte te zijn is ook een Nederlands belang en de regering heeft daarvoor haar ambassadeur. En natuurlijk wil Washington zo veel mogelijk buitenlandse troepen in Afghanistan hebben, zodat er geen extra beroep op de overwerkte Amerikaanse soldaten in de ruïne van Irak hoeft te worden gedaan. Als Nederland straks zou besluiten dat de missie niet wordt verlengd, is Bush boos. Als de ambassadeur het op deze manier aan de kamerleden heeft uitgelegd, is er niets aan de hand.

Heel anders zou het zijn als hij de situatie niet had verklaard, maar was gaan dreigen. In dit geval misschien een subtiel verschil, maar c’est le ton qui fait la musique. Dan heeft de ambassadeur zijn rol omgedraaid. Hij verdedigt niet meer het Nederlands belang in Washington maar het belang van Bush c.s. in Nederland. Het zou de moeite waard zijn dit nader uit te zoeken, om te beginnen via een kamervraag weer eens te proberen de geslotenheid van de kabinetten-Balkenende over de militaire verhouding tot Amerika open te breken. Dat is een fundamentele noodzaak. De Nederlandse volgzaamheid als het gaat om de ‘oorlog tegen het terrorisme’ zoals die door dit Amerikaanse bewind wordt gevoerd, blijft een ontoegankelijk raadsel. Als we nu, na zes jaar, de overtuiging hadden dat het Westen door een buitengewoon kundig clubje strategen in Washington werd geleid, als deze genieën ons van de ene overwinning naar de andere hadden gevoerd, dan was deze geheimzinnigheid misschien nog te verdragen geweest. Maar het is niet uitgesloten dat Bush in 2008 als de slechtste president de geschiedenis ingaat. Daaraan hebben onze kabinetten dan sinds 2003 hand- en spandiensten verleend.

Eigenlijk hadden wij alle Amerikanen en hun ambassadeur in Den Haag al een jaar of vijf geleden moeten waarschuwen voor de oeverloze problemen die de oorlogen, gevoerd volgens de strategie van de neocons en de president, zouden veroorzaken. Maar dat zou te veel zijn gevergd van de vigerende politieke en militaire inzichten in Den Haag, en zo’n inmenging had trouwens toch niet geholpen, was buiten proporties geweest. En het is niet onwaarschijnlijk dat Bush met zijn strijd tegen het Kwaad bij onze christenen een gevoelige snaar had getroffen.

In wezen is deze Amerikaanse president geen politicus maar een profeet. Hij voert geen politiek die gedefinieerd wordt als de kunst van het mogelijke. Hij ziet zijn absolute gelijk en acht dat, gesteund door de Amerikaanse hypermacht, ook bereikbaar. Hij vraagt niet, als een politicus in de omschrijving van Max Weber, naar de gevolgen van zijn daden. Hij doet. En tot dusver heeft Nederland vrijwel kritiekloos meegedaan. En bijna alles wijst erop dat het kabinet van plan is, door voortzetting van de missie in Afghanistan, dit beleid voort te zetten.

Natuurlijk is het van belang dat dit land binnen een x-aantal jaren tot een reguliere staat wordt bevorderd. Maar zolang dit Amerikaanse bewind probeert in deze regio de lakens uit te delen, lukt dat niet. Eerst moeten we weten wie de volgende president zal zijn. Daarna kunnen we verder zien. Maak onze bereidheid daarom op z’n minst voorwaardelijk.