Promoveren op Anne Sexton

Marja Pruis leest meer dan ze in de papieren Groene kan of wil bespreken. Deze week: Overstag, het soort roman dat ‘bij ons’ nooit geschreven zou kunnen worden.

Ik las dit vanwege de vorige roman van Amity Gaige, Schroder. Die ik fantastisch vond. Overstag is ook heel goed, zij het iets gladder, hoe vernuftig ook geconstrueerd. Ik kijk overigens niet neer op glad, ik geef het je te doen, een glad boek te schrijven. Het dominante vertelperspectief is vanuit een inloopkast waar de vertelster zich schuilhoudt na een traumatische bootreis met haar gezin. Een reis die geïnstigeerd was door haar echtgenoot, en die uitliep op een ramp waarbij hijzelf het leven heeft gelaten. Dit is niet echt een plotspoiler, in het begin is het wel even onduidelijk waar de man is gebleven, maar er wordt al snel gezegd dat hij dood is.

Er zijn drie stemmen uiteindelijk, zij dus vanuit die kast, hij via het logboek dat hij bijhield tijdens de reis en dat zij nu aan het lezen is, en later ook de brieven die hun dochtertje schrijft in opdracht van de therapeute.

Overstag is een heel spannend boek, dat mij gedurende enige tijd op een welkome manier afleidde. Het is ook het type roman dat ‘bij ons’ nooit geschreven zou kunnen worden. De wereld is groot, de oceaan idem, het is een verhaal vol verbeelding en toch is het literair. Bij ons is het altijd het een of het ander. Aantrekkelijk is bijvoorbeeld dat de vertelster dichteres is en aan het promoveren is op het werk van Anne Sexton. Delen uit het proefschrift-in-wording staan achterin.

Het is ook het verhaal van een moeizaam huwelijk, waarin levens en ambities steeds meer uit elkaar beginnen te lopen en waarin de één het de ander naar de zin probeert te maken. Huwelijksboot, het is een metafora. Teruggetrokken op een klein kwetsbaar oppervlak komt het er des te meer op aan. Erg mooi, zoals het gezin wordt beschreven als ‘een luidruchtige, wanordelijke, wispelturige chaos, een soort oerkracht waardoor ieder gezinslid afwisselend wordt gevormd en misvormd.’ Sardonisch ook wel: ‘Het was gemakkelijk om van de kinderen te houden als ze op een afstandje aan het spelen waren.’

Aan het huwelijksverhaal had ik wel genoeg gehad. Het is jammer dat Gaige er zoveel meer in dacht te moeten proppen. Misbruik. Depressie. Moederdochterissues (‘Zoals je nooit met een kwaaie kop naar bed moet gaan, zo moet een vrouw nooit een kind baren als ze vervreemd is van haar moeder.’). Vaderzoonissues. Misdaad (fraude? moord?). Tegelijkertijd vlecht ze het er allemaal moeiteloos in, leest het soepel, en geeft Gaige ook nog een postmoderne draai aan de roman door aan het eind nog wat losse eindjes toe te voegen, als overgebleven puzzelstukjes van het verhaal.

Het is een roman van sweeping statements, en heel veel details die dan ook nog iets moeten zeggen over de plot. Ik zal niet verbaasd zijn als ik ergens over heen heb gelezen. Overstag levert intelligent vermaak, perfect serie- of filmmateriaal, inclusief de juiste doses ontroering en zielenpijn. Nogmaals: ik vind dit een kunst op zich.