Commentaar: Propaganda

Propagandazender CNN

«Niet iemand met een GSM in een grot in Afghanistan, maar een internationaal netwerk van terroristen is verantwoordelijk voor de aanslagen tegen Amerika. Het netwerk zal blijven voortbestaan, ook al worden Osama bin Laden én de Taliban vernietigd», aldus Richard Holbrooke, voormalig Amerikaans ambassadeur bij de VN voor de camera van Nova. Holbrooke is echter een roepende in de woestijn. Voor hem geen plaats in de film die wordt geschreven door de grote televisienetwerken — CNN voorop met War against Terror.

Analyse in de vorm van talking heads neemt in groeiende mate een tweede plaats in naast rechtstreekse verslaggeving, te meer nu de aanslagen de CNN-camera’s tot webcams hebben gemaakt die werkelijkheid registreren. Zo is het beeld allesoverheersend in de moordende concurrentiestrijd tussen CNN en de andere Amerikaanse zenders. Maar een kritiekloos registrerende camera komt gevaarlijk dicht bij propaganda. Voorbeeld: de beelden bij CNN van een militair die de eerste honkbalwedstrijd na de aanslagen opent. Er is nauwelijks commentaar bij. Wanneer het «USA! USA!» door het stadion echoot, vraag je je af hoeveel Nederlanders meedoen. In elk geval minister Van Aartsen, die tegen Colin Powell zei: «Reporting for duty, general!»

Valt de Nederlandse bewindsman werkelijk wat te verwijten? Immers, met zijn uitspraak liet hij zich alleen maar meeslepen door de CNN-«film» War against Terror. Vanaf het moment dat het tweede vliegtuig de tweede Tower trof, wordt het scenario voor de film gedicteerd door fictie. President Bush en zijn adviseurs wisten in de dagen na de aanslagen dat zijn gekwetste volk zich dankbaar zou vastklampen aan simplistische droombeelden. Daarom stapte hij in de rol van sheriff en gebruikte hij het symbool «Wanted: dead or alive» uit westerns om de jacht te openen op Osama bin Laden.

De camera’s van de nieuwszender bleven dit alles maar registreren: «objectief» en met deplorabel weinig alternatieve analyses. Nuchterheid zou alleen maar de magie van de CNN-film doorbreken. Een soort monster dat op perverse wijze technologie (GSM) en oerinstincten (fundamentalisme) fuseert, is voor de miljoenen kijkers veel makkelijker verteerbaar dan een saai verhaal over internationale terreurnetwerken die ergens in Hamburg, volgens Holbrooke, wat plannetjes optrekken. Sterker nog, bijna niemand wil horen dat een overwinning op Bin Laden en de Taliban geen einde zal betekenen van het terrorisme. Dit scenario heeft namelijk geen happy end — een essentiële stijlfiguur in de CNN-wereld van nieuws als vermaak.