Pseudo-Vut

De échte vut begon vroeger met soms wel negentig procent van het laatst verdiende loon. Oudere werknemers die nu vervroegd uittreden, wacht een inkomen van slechts zeventig procent van het minimumloon. Een vlut-regeling, zei een PvdA’er al.

Medium groene den haag kale vut

Het kabinet-Rutte II mag dan in korte tijd zijn geformeerd, met de snelheid waarmee de kritiek losbarstte breekt de kersverse ministersploeg pas echt een record. vvd-leider Mark Rutte en pvda-collega Diederik Samsom wisten dat ze met tegenstand te maken zouden krijgen. Zestien miljard euro bezuinigen, boven op de ruim twintig miljard waartoe sinds 2010 al werd besloten, zal altijd pijn doen. Maar de twee partijleiders hadden niet voorzien dat de storm zo snel zou opsteken.

Inmiddels is de vraag gerezen of de snelheid waarmee is geformeerd en de beslotenheid waarin de afspraken in het regeerakkoord zijn gemaakt niet mede debet zijn aan het niet kunnen beheersen van de kritiek. Vooral bij de vvd blinken ze de laatste week niet uit in crisis­management, niet in de laatste plaats omdat partijleider Mark Rutte de uitkomsten van de voor de vvd pijnlijke nivelleringsmaatregel niet goed op een rijtje had. Daardoor werd het vrij schieten voor de in de media zo populaire Hans Wiegel en voor De Telegraaf. Voeg daarbij dat de oppositiepartijen hun kans roken. Omdat de twee nieuwe coalitiepartners een of meer van hen nodig hebben voor een meerderheid in de Eerste Kamer heeft de oppositie macht. Deze ingrediënten samen zorgden ervoor dat het bal werd in Den Haag.

Dat Wiegel in de aanloop naar de verkiezingen een vrijage had met de nog meer op nivelleren gespitste SP is dan geen argument meer dat beklijft, zoals Rutte aanvankelijk hoopte. Zoals ook het eenzijdige koopkrachtbeeld dat met name de grote ochtendkrant schetste bijna niet meer viel te nuanceren. De trend is dan al gezet. Maar wel door anderen, terwijl bij crisismanagement geldt dat je het initiatief in eigen hand moet zien te houden.

Critici menen dat de pvda-wens om het nivelleren te laten lopen via een inkomensafhankelijke ziektekostenpremie een gevolg is van de manier van onderhandelen. Het elkaar wat gunnen en met grote gebaren wensen uitruilen, zou tot deze verkeerde uitkomst hebben geleid. Aan de nu voorgenomen nivelleringsmaatregel kleeft gezien andere doelstellingen van dit kabinet een aantal bezwaren, maar door de wil van de pvda om te nivelleren én door de grote staatsschuld als gevolg van de economische crisis zou een regeerakkoord altijd pijn hebben gedaan in de portemonnee van de burger. Ook bij een ‘ouderwets’ compromis. Tenzij dit kabinet zou hebben besloten de staatsschuld niet aan te pakken, maar door te schuiven. Ook dat zou tot hoon aan het adres van de vvd hebben geleid.

Wie vreest dat de nieuwe coalitie zwak is, omdat door het uitruilen elk van de partijen zich vooral zal focussen op de eigen wensen en de pijn van de ander bij de ander zal laten, zou het wel eens mis kunnen hebben. Er zijn liberale bewindspersonen die de nivelleringsmaatregel met politieke passie kunnen uitleggen. Met inhoudelijke argumenten. Dus niet alleen omdat het moet om te kunnen gaan regeren. Er huist blijkbaar nog steeds een sociaal-liberale ziel in de vvd.

Door de storm die opstak rondom de ziektekostenpremie blijven andere pijnlijke maatregelen onderbelicht. Verontwaardiging kent blijkbaar grenzen, maar dat wil niet zeggen dat die zich niet kan verleggen naar een ander onderwerp als de huidige storm is afgezwakt. Bijvoorbeeld naar de ingreep in de werkloosheids­uitkering. Iemand die werkloos wordt, krijgt in de plannen van het kabinet niet alleen minder lang recht op een WW-uitkering, die uitkering zakt na een jaar ook al naar bijstandsniveau. Behoorlijk pijnlijk voor de pvda.

In ruil voor deze concessie aan de vvd hebben de sociaal-democraten bedongen dat oudere werklozen als ze in de bijstand komen niet hun huis of eigen spaarcenten hoeven op te eten. Met enige ironie zou je kunnen zeggen dat er na bijna veertig jaar een nieuwe vut komt, maar dan zonder akkoord met de sociale partners. De mogelijkheid vervroegd uit te treden werd destijds geïntroduceerd om ouderen plaats te laten maken voor jongeren die toen massaal werkloos waren. Dat was solidariteit in de jaren zeventig van de vorige eeuw.

Aan die vut-regeling hebben de huidige oudere werknemers nog meebetaald, maar ze kunnen er geen gebruik meer van maken. Als zij nu werkloos worden, krijgen ze door de plannen van het nieuwe kabinet als het ware echter toch vut: dat ze nog aan de slag komen op hun leeftijd is immers eerder uitzondering dan regel. Eigenlijk treden ze dus vervroegd uit, maar dan wel met een inkomen van slechts zeventig procent van het minimumloon, terwijl de échte vut begon met soms wel negentig procent van het laatst verdiende loon. Bovendien moeten de ouderen van nu blijven solliciteren en mogen ze daarbij niet kieskeurig zijn. Een vlut-regeling, zei al iemand op het pvda-congres afgelopen zaterdag. De fnv heeft echter niet zo veel tanden meer en bovendien De Telegraaf niet op haar hand. Dat scheelt vooralsnog een hoop rumoer en tegenstand.

In de wandelgangen van het pvda-congres vroeg iemand zich af waarom zijn partij niet heeft bedongen de WW-uitkering stapsgewijs aan te pakken, net zoals bij het minder aftrekbaar maken van de hypotheekrente. Oudere werknemers die hun baan kwijtraken, zouden dan veel minder snel hun huidige WW-rechten verliezen.

Dat zou wel duurder zijn geweest in deze tijd van hogere werkloosheid en daardoor de werkenden meer premie hebben gekost. Dat bedreigt dan weer hun toch al onder druk staande koopkracht. Het zou een nog groter beroep doen op hun solidariteit. Om deze groep niet te overvragen legt het kabinet een groot deel van de pijn van de crisis nu echter neer bij degenen die hun baan verliezen. Ook bij werklozen jonger dan 55 overigens. Ook zij zien hun WW-rechten verdampen. Maar zij maken wel meer kans op de arbeidsmarkt.