Purple rain in lelystad

De klap kwam hard aan. Frits Bolkestein moest zich duidelijk even vermannen toen Ferry Mingelen op het NOS-journaal melding maakte van een spectaculaire overwinning van het CDA bij de gemeenteraadsverkiezingen van verleden week woensdag. Plaats van handeling was het gemeentehuis van Lelystad, het kersverse liberale bolwerk in de Zuiderzeepolder waar de VVD-aanhang die avond en masse heengetrokken was met het voornemen er een knallend overwinningsfeest van te maken.

Men kwam bedrogen uit. Niet Bolkestein, niet eens Wim Kok, maar Jaap de Hoop Scheffer, de man die het volgens Marcel van Dam nooit zou redden in de politiek omdat hij te veel lijkt op een der gebroeders Dalton uit de Lucky Luke-strip, ging met de buit aan de haal. Bolkestein, staand voor het grote scherm dat in het Lelystadse volkspaleis was aangebracht, balde even de vuisten, haalde diep adem en toverde met de hem resterende laatste krachten een milde, berustende grijns op het gelaat. Gerrit Zalm, naast hem, hield de zenuwen aanmerkelijk minder goed in bedwang en staarde als versteend naar de over het scherm rollende uitslagen, terwijl hij de ene na de andere filtersigaret opstak en zich ook het bier goed liet smaken.
Bange vragen maakten zich van de VVD-top meester. Hoe was het in vredesnaam mogelijk dat de door de diverse enquˆtebureaus geprofeteerde overwinning nu als zand door de liberale vingers was geglipt? De campagne was toch gesmeerd verlopen, fouten waren er nauwelijks gemaakt? Hoe kon De Hoop Scheffer met zijn evidente januskop van kersvers aangemeten sociaal bewustzijn ten opzichte van de verdrukte onderliggende klasse toch zo goed wegkomen?
Maar goed, het kon altijd erger. Pia Dijkstra maakte er melding van dat de arme Els Borst zich had opgesloten in een kamertje in het Hilversumse hoofdkwartier van het zwaar gedecimeerde, bijna weggevaagde D66. Bolkestein, in arren moede, besloot tot een wanhoopsoffensief. Hij beende van camera naar camera, van verslaggever naar verslaggever, om op hoge toon mee te delen dat het NOS-journaal er helemaal naast zat met het verhaal van de glorieuze CDA-overwinning. ‘De heer Mingelen verspreidt een canard van jewelste’, sprak hij ferm. Akkoord, nummeriek gezien was het CDA als de grootste partij uit de bus gerold, maar de christen-democraten hadden ten opzichte van het aantal bereikte gemeenteraadszetels van vier jaar geleden toch moeten inleveren, terwijl VVD en PvdA er, weliswaar bescheiden, alleen maar op vooruit waren gegaan. Bolkestein bleef deze zinnen uitroepen, als betrof het een heilige mantra waarmee het dreigende spook van een herconfessionalisering van het Nederlandse staatsbestel kon worden uitgedreven, maar echt overtuigen deed het niet. Uiteindelijk streek hij vermoeid neer op een stoeltje voor het podium in de zaal, alwaar een plaatselijke light-jazzformatie nog maar eens een uitvoering ten beste gaf van het VVD-campagnelied Let’s Stick Together.
Voordat hij vertrok naar Hilversum, om samen met Kok, De Hoop Scheffer, Borst en Rosenm”ller te worden doorgezaagd door Paul Witteman, sprak Bolkestein nog enkele woorden van troost richting de lichtelijk aangeslagen aanhang. Het lag allemaal aan de lage opkomst en het slechte weer. Straks, in mei, als de VVD-boodschap nog duidelijker voor het voetlicht geworpen is, zullen de echte klappen vallen. De liberalen betuigden joelend hun instemming. Maar of ze het ook werkelijk geloofden?
Tijdens het lijsttrekkersdebat in het Hilversumse gemeentehuis toonde Bolkestein zich van zijn minst weerbare kant. Geen moment slaagde hij erin het moeilijk te maken voor Jaap de Hoop Scheffer, die keek als een man die tot zijn verbazing heeft ontdekt dat hij de loterij heeft gewonnen met een lot waarvan hij zich niet eens kon herinneren het te hebben gekocht. Een korzelige Kok knapte het vuile werk op, evenmin met veel succes, terwijl Els Borst de indruk maakte iets te veel van de bloeddrukverlagende pillen te hebben geconsumeerd die ze indertijd op voorspraak van haar voormalige klasgenoot in het Barleaus-gymnasium invoerde in het nationale ziektekostenverzekeringssysteem.
De topontmoeting werd overheerst door een stemming van geknakte illusies, het einde van Paars leek zich al een feit. Terwijl Kok en Bolkestein de afgelopen weken bezig waren aan een moddergevecht over de vraag wie de premier van Paars II zou worden, had het CDA zich op magische wijze weten te herstellen van de dreigende averij. De komende twee maanden zal Bolkestein een versnelling hoger moeten opereren om zijn droom van een liberale oppermacht in de Tweede Kamer te realiseren.
Het optimistische geloof dat een of andere onzichtbare hand in het politieke bedrijf de overwinning wel als vanzelf naar Bolkestein zou dirigeren, is sinds woensdag definitief verleden tijd. Gestreden dient er te worden, niet alleen tegen Kok maar vooral tegen De Hoop Scheffer, door Bolkestein zeer onlangs nog getypeerd als 'the incredible shrinking man van het CDA’. Kortom, de messen dienen te worden geslepen, heer Bolk moet een list verzinnen om twee tegenstanders tegelijk uit de weg te ruimen, zonder de wederzijdse verhoudingen voor eeuwig te verknallen. Het worden wellicht niet al te verheffende, maar in ieder geval wel meeslepende weken.