Racistische praktijken

La Paz - Als president Evo Morales van Bolivia interviews geeft aan buitenlandse media komt hij meestal met dezelfde anekdote om te illustreren welke verandering heeft plaatsgevonden in zijn land. Hij vertelt dan over zijn moeder die niet op het Plaza Murillo in hoofdstad La Paz mocht komen; ze was immers een indiaan. Dat Morales sinds 2005 vanaf datzelfde plein zijn land regeert, is daarom een geweldig symbool.
In de ronkende taal die Morales graag gebruikt, is het zijn missie een eind te maken aan vijfhonderd jaar exploitatie van zijn volk, sinds de kolonisering door de Spanjaarden. Steeds meer Bolivianen geloven in die missie, gezien het feit dat hij bij zijn herverkiezing vorig jaar december meer stemmen kreeg dan bij die eerste historische verkiezingsoverwinning in 2005. Zo is in het armste land van Zuid-Amerika dezelfde situatie ontstaan als in Venezuela en Ecuador. Ook daar kijkt de traditionele elite tandenknarsend toe hoe ‘het volk’ het voor het zeggen heeft.
Het geeft de vitaliteit van het democratisch bestel weer, maar vreemd genoeg boort uitgerekend Morales daar nu gaten in. Hij was al begonnen de rechterlijke macht naar zijn hand te zetten. En in oktober tekende hij de nieuwe wet tegen racisme en discriminatie. Die is - met opzet of per ongeluk? - zo geformuleerd dat de vrijheid van meningsuiting in het geding kan komen. De artikelen 16 en 23 zijn de boosdoeners. Het eerste bestraft media die racistische of discriminerende uitingen verspreiden met boetes of verlies van hun vergunning. In artikel 23 staat dat journalisten die racisme of discriminatie verspreiden een gevangenisstraf van één tot vijf jaar kunnen krijgen.
Ze kunnen bovendien niet als argument aanvoeren dat ze iemand citeren: mocht een Boliviaanse journalist Geert Wilders interviewen en diens ideeën publiceren, loopt hij het risico in de cel te belanden. Vooral omdat racisme en discriminatie in de nieuwe wet zeer breed omschreven zijn. Morales vindt dat geen bezwaar, bleek toen hij de wet ondertekende: 'Eindelijk hebben we een wet waarmee we de strijd tegen racisme en discriminatie kunnen aangaan.’ De protesten van journalisten wuifde Morales weg: 'Ze laten zien dat ze de racistische praktijken willen voortzetten.’ Hoe de nieuwe wet in de praktijk zal uitpakken, valt nog te bezien. De invoering ervan legde in elk geval opnieuw de paradox bloot van landen als Venezuela en Bolivia: nu grote groepen van de bevolking voor het eerst democratisch vertegenwoordigd worden in het Congres ondermijnt datzelfde Congres de democratie.