TELEVISIE: Voor de leeuwen

Rampzalig

Marius en Purnall zoeken in de super naar ‘sudderlappen’. Opdracht van het verzorgingshuis waar ze, vanuit hun ROC-opleiding, zojuist een groepje bejaarden onder hun hoede kregen. Stage, maar dat is gezien taken en verantwoordelijkheden een eufemistisch begrip.

En daarin schuilt het probleem dat de tweedelige documentaire Voor de leeuwen van Julia von Graevenitz scherp laat zien: onvoldoende opgeleide jongeren die de gigantische taak van fysieke en psychische zorg voor een kwetsbare groep dragen. Creatieve noodoplossing, dit gezamenlijk project van zorginstelling en opleiding, maar meer ‘nood’ dan 'oplossing’. Die laatste lijkt ook niet in zicht omdat steeds minder gekwalificeerden dat werk willen doen terwijl we steeds ouder worden. Dat vreet aan wat we beschaving noemen. Machteloze ouderen en hun dierbaren zijn de dupe, maar ook deze 'kinderen’ van wie sommigen überhaupt niet, anderen nog niet en gelukkig enkelen al bijna opgewassen zijn tegen wat van hen gevraagd wordt - praktisch, psychologisch, emotioneel. Trots komen de jongens terug met wat in de winkel sukadelappen blijkt te heten, maar hun moeder is er niet om die te bereiden (als die van Purnall zulke polderkost al ooit maakt); ze moeten dus zelf voor de leeuwen.

Medium ncrv dokument voordeleeuwen 640x300

'Weet je wat pas lekker is?’ zegt Marius als het zaakje pruttelt: 'Draadjesvlees.’ Het wordt ernstiger als de postoel van meneer S. verkeerd is geïnstalleerd, urine er steeds naast belandt, er dus geredderd moet worden maar, vooral, zijn zelfvertrouwen en waardigheid een deuk oplopen. Het wordt nog erger als ze bij gebrek aan tact, levenservaring of sociale intelligentie de toon niet vinden tegen bejaarden die uiteraard enorm verschillen en tot elkaar en het personeel veroordeeld zijn. Het wordt rampzalig als een bewoonster overlijdt, vermoedelijk ten gevolge van uitdroging, en familie het tehuis beschuldigt van verwaarlozing.

Principieel wordt gefocust op jonkies en bewoners, waardoor beroepsstaf en begeleiders maar incidenteel in beeld komen en je de distantie gaat delen die stagiaires ervaren tot die groep die hen streng beoordeelt maar wel opzadelt met soms te grote verantwoordelijkheid. Marius vertelt hoe hij in de bus naar huis in tranen uitbarstte omdat hij altijd kritiek en zelden een compliment krijgt, terwijl hij zijn stinkende best doet. Voor Purnall, aardig maar onverschilliger, draait een gepland voortgangs- op exitgesprek uit omdat hij zich niet aan tijden en presentie houdt, zijn sieraden belangrijker vindt dan de veiligheid van verzorgden en eigen familie onaangekondigd meeneemt voor een rondleiding. Maar hij is ook charmant en behulpzaam en wordt prompt door bewoners gemist die net aan hem gewend waren. Die dubbelheid zit er vaker in. Fatima is lastpost met haar overassertiviteit en klachten over waarin haar te kort wordt gedaan. Maar uitgerekend zij vindt de weg naar het hart van mevrouw M., bewoonster 'out of hell’, die woedend na en door een gruwelijk leven, kankerend wat er aan sfeer nog is verziekt. Fatima weet wanneer en hoe er getroost moet worden. De documentaire bevat ontroerende portretten van hoogbejaarden en goedbedoelende tieners, maakt daarmee een bar maatschappelijk probleem inzichtelijk en is aanklacht - niet tegen dat we sterven moeten maar dat we zó sterven moeten. Voor de welpjes gegooid.


Julia von Graevenitz, Voor de leeuwen. NCRV Dokument, maandag 12 en 19 september, Nederland 2, 22.55 uur.
Holland Doc 24 zendt 17 t/m 23 september een reeks documentaires over ouderenzorg uit: Later als ik oud ben. Zie www.hollanddoc.nl/live