THEATER

Rampzalige ambities

De prooi

Graaiende, klimmende, vallende en bijna vallende bankiers. Een verraderlijke klimmuur die steun lijkt te geven, maar in een oogwenk kan omslaan en je in de afgrond kan storten. Het decor dat de Oostenrijkse ontwerper Bernhard Hammer heeft bedacht voor De prooi bij Het Nationale Toneel is ongekend spectaculair, maar het is volkomen functioneel en in evenwicht met een geweldige combinatie van inhoud, tekst, regie en acteerprestaties.

Dramaturge Sophie Kassies bewerkte het boek dat onderzoeksjournalist Jeroen Smit schreef over de ondergang van de trotse, Nederlandse megabank ABN Amro tot een shakespeariaans drama. Het knappe is dat niemand tot schurk wordt bestempeld. We zien een tiental bankiers die allemaal kwaliteiten hebben en soms heel goed zien wat er fout gaat, maar die ook allemaal hun eigen ambities nastreven en die de mogelijkheden tot nog meer expansie en winst niet kunnen weerstaan.

Of je nu een oude, ervaren bankier bent (Hajo Bruins als Wilco Jiskoot) en denkt dat je mee moet doen met de vernieuwingen die de jongeren willen, of een koude kikker als Rijkman Groenink (Mark Rietman) die de macht in de schoot geworpen krijgt en zijn verantwoordelijkheid niet neemt als het er op aan komt. Of een vrouwelijke carrièremaaktser die meent dat ze mee moet doen met de boys en ze misschien kan overtroeven (Betty Schuurman als Alexandra Cook-Schaapveld). Of zelfs als je aanvankelijk wel oog hebt voor de belangen van klanten en werknemers (Jeroen Spitzenberger als een wanhopige Joost Kuiper). Het is voor niemand mogelijk de verleidingen te weerstaan van de perfecte vrijemarktideologie. Ze zijn verguld als ze de beursgang mogen regelen van het sexy aandoende maar geheel lege World Online. Ze gaan er op af om in de Verenigde Staten met de aankoop van een zieltogende bank de Amerikaanse markt te veroveren. Toch is er steeds iemand die de anderen waarschuwt. Of zich afvraagt of ze niet te kwetsbaar zijn geworden door een al te geforceerde groei. Maar toch staan ze allemaal verbaasd als een hedgefonds een paar aandelen in de bank heeft gekocht, winst op korte termijn eist en hun geliefde bank pardoes in stukken wordt gehakt, om die stukken lucratief te verkopen.

Zo wordt bijna speels zichtbaar gemaakt hoe de economie werkt als er in het geheel geen controle van buitenaf is en Nout Wellink van De Nederlandsche Bank alleen maar vriendelijke, machteloze, sussende telefoongesprekken voert met zijn vriendjes. Dit is een werkelijkheid waarin we ondanks alle schandalen en echecs nog altijd verkeren, ook als het om gezondheidszorg, woningcorporaties en onderwijs gaat. Maar dat is een conclusie die we zelf kunnen trekken. Het stuk geeft geen politieke of economische lesjes. Het gaat om mensen, mensen met hun individuele belangen en ambities die bij elkaar opgeteld tot onoverzienbare rampen leiden, net als tijdens de burgertwisten en dynastieke oorlogen, waar Shakespeare ons tegen waarschuwt.

Een spannende, enerverende, inzicht gevende voorstelling. De acteurs nemen enorme risico’s bij het beklimmen van het constant bewegende decor en spelen ingehouden hun goed getypeerde, maar niet speciaal fotografisch gelijkende rollen. Johan Doesburg, verlost van het directeurschap van Het Nationale Toneel, laat zien wat hij als regisseur op zijn allerbest kan. En ja, Bernhard Hammer, de decorontwerper die al vele jaren prachtige voorstellingen maakt met Theu Boermans, geeft er een vorm aan die technisch ongelooflijk is, in zijn eenvoud uitstekend werkt en reliëf geeft aan wat we te denken krijgen over de maatschappij waar we met z’n allen in verkeren en waarin eerst de belangen van de klanten vergeten worden, dan die van de werknemers en ten slotte ook die van de kleine aandeelhouders, ten gunste van een paar giga-speculanten. Leve het kapitalisme!

De prooi, t/m 9 juni in heel Nederland. www.nationaletoneel.nl/deprooi