Televisie

Ranzig en smullen

Televisie: Probleemwijken: bevrijdingstelevisie

De Graafsewijk in Den Bosch is, na hevige rellen, weer open, maar de ME blijft paraat. Een hele buurt in staat van beleg; alles het gevolg van een lekkere onthulling in het programma Probleemwijken (SBS). Schichtig stond de jonge maker de echte pers te woord. Op de voorzichtige vraag of het gevaar van sensatie en voyeurisme niet op de loer lag, reageerde hij onthutst: dit was nu eens belangrijke televisie met maatschappelijk be lang, want hier werden de échte problemen getoond.

Dat is wat het meest opvalt bij makers van bagger: hun nobele verontwaardiging bij kritiek; en hun pretentie de Waarheid te tonen ten dienste van een Hoger Doel – waarvoor zij eigenlijk zo wel de Nipkowschijf als de Nobelprijs voor de Vrede verdienen. ’s Mans topprogramma kwam door middel van een heftig fragment ook voorbij in RTL Boulevard, waar sidekick Gordon prompt sprak van «smultelevisie» – want dit was het echte leven en hij kon het weten want hij kwam uit zo’n buurt. Zwakbegaafde alcoholis ten die elkaar en andere brave burgers de dampen aandoen en best bereid zijn er voor de camera een schepje bovenop te doen (al dan niet na betaling in vloeibare natura), waarna de meest extreme scènes aaneen geregen worden – dat is smul televisie. Láchen man. Van Erven Dorens, toen nog Boulevard-gespreksleider, mompelde iets van «ranzig», dat weer wel. Maar het is natuurlijk wel ranzigheid waarop zijn eigen programma ook teerde en teert, met ironie en camp-pretentie als rechtvaar diging. Smultelevisie in het kwadraat waar, gezien de kijkcijfers, ook menige hoogopgeleide verslaafd aan is – deels vanuit eigen «ironische kijkhouding», deels omdat de toenmalige ge spreks leider en zijn sparringpartner Ver linde regelmatig voor een zinnig woord zorgden, en overigens vaak de indruk wekten glitter en glamour, roddel en achterklap, we reld omspannende oppervlakkigheid, ijdelheid en leegte evenzeer te minachten als het knip ogende deel van de kijkers zelf. Ondertussen zijn ze wel de spreek stal meesters van dat circus. En die hoogopgeleide kijker kijkt nauwelijks naar televisie die voor haar/hem bedoeld is en die daardoor minder gemaakt wordt. Deels omdat nieuwe hoogopgeleiden minder en minder geïnteresseerd zijn in de klassieke culturele canon (sterker, die verwerpelijk elitair vinden – waarom ooit moeilijk als het altijd makkelijk kan?); deels omdat oude hoog opgeleiden lijden aan hevige minachting voor het medium – die ze altijd weer bevestigd zien door naar de verkeerde programma’s te kijken.

Enfin, op bezoek in Eindhoven slaagde Probleemwijken erin, dankzij knap productiewerk, de meest verzopen en treurig stemmende bewoners op te sporen en tot deelname te verleiden, waarbij ze, af zonderlijk gefilmd, de meest weerzinwekkende zaken over elkaar openbaarden – garantie voor de finitieve onmogelijkheid van hanteerbare sociale betrekkingen in de toekomst. Jawel, de bijdrage van Probleemwijken aan de leefbaarheid in achterstandsbuurten kan niet makkelijk overschat worden. Een van de bewoners bezocht zijn vaste hoer. Helaas (en voor de geest van het programma tamelijk uitzonderlijk) ging de camera niet mee. De microfoon gelukkig wel, waar door wij eens en voor altijd weten hoe het klinkt als een uitkerings trekker aan zijn gerief komt. Als dessert besprak hij met een vriend tot in sappig detail de hele gebeurtenis, hem aanradend be treffende dame ook snel eens te bezoeken. Wij hebben ons van heel wat taboes losgemaakt sinds de jaren zestig. Probleemwijken: bevrijdings televisie.