Ratko mladic

Voor Ratko Mladic is vrede slechts de voortzetting van oorlog met andere middelen. De stilte op het Bosnische slagveld blijft onheilspellend zolang de hoekige generaal nog op vrije voeten rondloopt. Opsporing verzocht.
VAN ALLE BENAMINGEN en scheldwoorden die Ratko Mladic de afgelopen jaren kreeg toebedeeld, is de kwalificatie psychopaat waarschijnlijk het meest accuraat. Mladic is een koele, berekenende, extreem gewelddadige moordenaar die niet wordt gehinderd door enig begrip voor het lijden dat hij aanricht.

Iedere oorlog genereert zijn eigen leiders en Mladic is in de meest letterlijke zin het produkt van deze oorlog. Uniek is dat hij alle Joegoslavische kwalen - extreem nationalisme, plus een historisch bewustzijn dat op anderen potsierlijk overkomt - koppelt aan die voornoemde, typisch psychopatische geestesgesteldheid: hij kan met droge ogen letterlijk alles doen dat hij voor het bereiken van zijn doel van belang acht.
RATKO, NU 55, verloor zijn vader toen hij twee jaar oud was. Vader Mladic sneuvelde bij een aanval van de troepen van Tito op, wat genomend werd, de Kroatische Ustasha’s en hun moslim-collaborateurs. Met vijftien jaar ging Ratko naar een militaire kostschool, het begin van een levenslange carriere in het leger. Hij was een goed militair maar zijn specifieke kwaliteiten, het verzinnen en organiseren van oefeningen, vroegen om een echte oorlogssituatie teneinde tot volle wasdom te komen. Zijn benoeming tot leider van het Bosnisch-Servische leger moet voor hem als een bevrijding zijn gekomen; eindelijk kon hij het geleerde en beproefde in praktijk brengen.
Door vriend maar vooral door vijand wordt hij voor een geniaal militair strateeg gehouden. Het is de vraag of dat terecht is. Ten eerste was het terugtrekkende Joegoslavische leger zo vriendelijk om niet alleen de beste militairen achter te laten, ze lieten ook al het materieel achter. Met als gevolg dat Mladic over een absolute overmacht in het Bosnische territorium beschikte. Anders gezegd: iedere middelmatige militair had onder die omstandigheden gewonnen.
Mladic bracht het Kroatische leger een vernietigende slag toe door zijn tanks in een vallei verdekt op te stellen. Het Kroatische leger liep blind in de val. Dat was heel effectief, maar het is ook zo ongeveer de oudste truc uit de krijgsgeschiedenis.
Mladic legde in de loop van de oorlog letterlijk alle Navo-, VN- en Servische bevelen naast zich neer als hem dat uitkwam - en dat was nogal vaak. Maar het was niet zo moeilijk om te calculeren dat Navo en VN hun dreigementen alleen met zeer grote tegenzin zouden waarmaken: hun opdracht was om niet in de oorlog verwikkeld te raken. Mladic wist steeds dat hij verder kon gaan dan hem officieel werd toegestaan.
Hij wist ook dat militairen in oorlogstijd politiek heel wat in de melk te brokkelen hebben. Toen Owen hem eens zei dat de feiten op de grond er op dat moment even niet toe deden, zei hij oprecht verbaasd: ‘De feiten op de grond zijn het enige dat telt. Een uitkomst van een oorlog wordt uiteindelijk altijd geaccepteerd.’ Dus nam hij het land dat hij nodig vond om een levensvatbaar Servie te creeren en vermoordde hij onderweg ongewapende mannen en jongens die eventueel ooit tot het leger van de vijand zouden kunnen gaan behoren. Mladic vernietigt op zo'n moment de potentiele vechtkracht van de vijand, terwijl de rest van de wereld van mening is dat hij burgers uitmoordt.
Hij slaagde er niet in om Sarajevo in te nemen, en dat mag militair gesproken opmerkelijk heten, gezien de overmacht waarover hij beschikte. Misschien was zijn inschatting dat het innemen van Sarajevo net iets te veel zou vergen van het vermogen van VN en Navo om de andere kant uit te kijken.
Mladic is in de ogen van de Bosnische Serviers uitgegroeid tot een regelrechte godheid en dat laat hij zich vriendelijk aanleunen. Atheistisch als hij is grootgebracht, draait hij er zijn hand niet voor om een kaarsje te branden in een orthodoxe kerk als er een nationalistische feestdag te vieren valt. De legenden over hem zijn talrijk. Mladic maakte met eigen handen een granaat onschadelijk. In zijn helikopter schond hij als regel het vliegverbod boven Bosnie, vooral om vijandelijk vuur uit te lokken en het op die manier te lokaliseren. Op weg naar die dramatische zitting van het parlement van de Bosnische Serviers, waar men na een redevoering van Mladic het vredesplan resoluut afwees, duwde hij met blote handen een rotsblok van de weg. In de ogen van de Bosnische Serviers is het eigenlijk merkwaardig dat Mladic nog een helikopter nodig heeft om te vliegen.
Die redevoering leidde overigens tot zijn zwaarste aanvaring met de Servische president Milosevic, die hem voor dronken pokerspeler uitmaakte, en met de Bosnisch-Servische leider Karadzic, die hem trachtte af te zetten. Opnieuw had Mladic de situatie goed ingeschat, want nog geen week later was hij terug op zijn post en had hij meer macht dan ooit.
Hij is een soldaat die een muts vol water over zijn hoofd kiepert om net zo nat te zijn als zijn soldaten. Hij is sober en gaat tekeer tegen de corruptie van de Bosnisch-Servische politici. Niet omdat hij in dat soort zaken ineens wel een moraal of een geweten heeft, maar gewoon omdat het gedoe van zwarte handel en corruptie de bevoorrading van zijn troepen in gevaar brengt.
Hij houdt van het front, vertelt soldaten racistische moppen, terwijl zijn minachting voor politici en de internationale gemeenschap grenst aan het ongelooflijke. Toen een Navo-vliegtuig hem eens de opdracht gaf naar beneden te gaan met zijn helikopter, riep hij door de radio: 'Ik ben generaal Mladic. Denkt de Navo dat ik op een ezel rij?’
Over de hele wereld gingen de televisiebeelden waarop hij kinderen over het hoofd aait en snoep uitdeelt in een zojuist ingenomen stad. Hij stapt de bus in en zegt voor de snorrende camera’s: 'U kunt gaan, u zal niets gebeuren.’ Zodra de camera’s waren uitgezet, voegde hij eraan toe: 'Niemand kan jullie leven redden, de Navo niet, de VN niet, alleen ik.’ En dat klonk niet als een geruststelling maar als dreigement.
MLADIC DOET wat in zijn ogen nodig is om zijn volk te verdedigen, en als je dat doet kun je nooit een oorlogsmisdadiger zijn. En tenzij de Amerikaanse generaals die in Vietnam dienden en de Britse officieren die op de Falklands vochten ook koers zetten naar Den Haag om in het beklaagdenbankje van het oorlogstribunaal plaats te nemen, is hij niet van plan te komen.
Hij heeft opnieuw niet echt veel te vrezen. Het is onvoorspelbaar wat er in Bosnie gebeurt als Mladic wordt ingerekend, maar dat er een heftige en gewelddadige uitbarsting te verwachten valt, daarover is iedereen het wel eens. Wat op dit moment precies zijn rol is, is niet duidelijk, maar dat hij nu al bijgezet is in de rijen van Servische helden van de twaalfde eeuw tot heden, zoveel is wel zeker.
Misschien nemen de politici het nu over en gaat Mladic een leven van representatieve verplichtingen tegemoet. Maar waarschijnlijk is het niet. Want de narigheid is dat voor Mladic de oorlog wel tijdelijk is stopgezet maar nog lang niet over. Een en andermaal heeft de man verklaard dat de oorlog voor hem pas voorbij is als het hele grondgebied van Groot-Servie is veroverd. 'Deze oorlog’, zo pleegt hij te zeggen, 'zal ergens tussen Wenen en Triest eindigen.’
Tot nu toe hield hij meestal zijn woord.
Mladic is geen unicum in de geschiedenis. Hij is gewoon de zoveelste man die het voordeel heeft van de meedogenloosheid. Hij is bereid voor het bereiken van zijn doel anderen iedere prijs te laten betalen. Tegenover hem staan mensen die die bereidheid missen, mensen die rekening moeten houden met de publieke opinie in tal van landen, met diplomatieke verwikkelingen, met Rusland dat zich nauwelijks kan beheersen om de Serviers te hulp te schieten, en met westerse leiders die betrokkenheid in een gewapend conflict buiten de landsgrenzen tot hun ergste nachtmerries rekenen.
De vrede in Bosnie heeft het gelijk van Mladic royaal bevestigd. Maar kan uit een dergelijk gelijk ooit een duurzame vrede groeien? Of is het wachten op een volgende uitbarsting van de op adem gekomen en gehergroepeerde troepen van de man die toch echt beter een dode legende kan zijn dan een levende.