Menno Hurenkamp

Reagan blijft de oerknal

Dat God de aarde schiep is oneindig overtuigender dan de paradoxale stelling dat er eerst niets was en toen een knal. Suggereren dat vanuit niks alles ontstaat heeft bovendien iets enorm onbescheidens. Maar of het zinvol is om daar, zoals onderwijsminister Maria van der Hoeven wil, een discussie over te starten? De vraag naar onze schepper is politiek gezien op z’n best irrelevant. Tenzij we hem vinden natuurlijk, die schepper. Dan kan de schuld voor al onze problemen weer eens naar iets anders dan Markt of Marokkanen. Van der Hoevens plan om over intelligent design in de schepping te praten op scholen is ondertussen wel exemplarisch voor wat er gebeurt in het CDA. Er leven veel ideeën, vooral over ethische en morele vragen, maar in probleemoplossend beleid zie je ze niet terug. Aan de dagelijkse praktijk waarmee burgers worstelen verandert het CDA op zijn eigen manier weinig.

De partij is in de oppositiebanken op grote schaal aan het «herbronnen» geweest, heeft nieuw gedachtegoed ontwikkeld over mens, staat en maatschappij. Het wetenschappelijk instituut van het CDA heeft veel werk gemaakt van thema’s als de maatschappelijke onderneming (tegenover de «rechtse» commerciële onderneming), nieuw patriottisme (tegenover «links» multiculti-geleuter), liefdewerk (in plaats van «moderne» betaalde zorg), de civil society (in plaats van «de overheid» of «de markt»). Die ideeën over de moderne christen-democratie moeten nu hun weg vinden in de maatschappij. Maar terwijl de partij al weer lang en breed aan de macht is komt van de uitvoering niks terecht. De nieuwe ideeën verfrissen het debat en dat is leuk voor intellectuelen. De kids van de zo beweende vmbo’s zullen zich door de actie van «hun minister» niet geholpen voelen.

Dit kabinet-Balkenende voert net als het vorige een neoliberaal beleid uit. In praktijk beschouwt het CDA nog altijd Ronald Reagan als de oerknal, in plaats van Abraham Kuyper. Sanering van de verzorgingsstaat staat centraal. Het moet goedkoper en minder, niet anders. Een herinrichting van die verzorgingsstaat met christen-democratische ideeën valt nergens te bekennen. Waar is, niet in toespraken, maar in het beleid, de rol voor de civil society? Ook de concrete plannen voor organisaties die noch markt noch overheid zijn, overtuigen niet. Eerder dan dat «maatschappelijke ondernemingen» collectieve taken overnemen, gaan deze terug naar de rijksoverheid, zoals men nu met de uitkeringsinstantie UWV van plan is.

Overigens, hoe ziet het CDA die hele civil society eigenlijk? Men kan niet met droge ogen beweren dat het hele netwerk van omroepen, vakbonden, duivenmelkers, spaarkassen en ziekenfondsen dat vroeger zo sterk was vanzelf weer oprijst als de overheid zich maar terugtrekt. Als je de huisartsen maar weghaalt, komen er vanzelf wel vrijwillige kruidendokters in de buurt? Als je de huursubsidie kort, gaan mensen wel naar de kerk als ze het koud krijgen? Of is dat cynisch? Ik zou oprecht graag eens op toer gaan met een CDA’er door zijn civil society, langs de plekken waar naar zijn idee de problemen van vandaag structureel worden opgelost zonder dat de overheid daar een rol in speelt. Waar agressieve jongeren, vereenzaamde bejaarden en poenscheppende belastingontduikers in het gareel worden gehouden door buren, vrienden en de voorzitter van de carnavalsclub. Dat zou pas intelligent design zijn.