Kunst: Nicole Eisenman

Rechtsvinding

Nicole Eisenman, Love or Generosity, brons, staal en marmer­composiet, 2020 © Esther Vonk

Het nieuwe gebouw van de Rechtbank Amsterdam aan de Zuidas kreeg een voorpleintje en daarop een opmerkelijk beeld van de Frans-Amerikaanse beeldhouwer Nicole Eisenman (1965). Het betreft een grote mannelijke figuur, met een zwart bronzen bovenlijf en een zwarte trainingsbroek, die zich vooroverbuigt om te zien wat hij met zijn grote hand heeft opgeraapt (of gaat neerleggen, dat kan ook). Wie er langs fietst ziet eerst een flinke kont. De figuur heeft een flinke neus en warrig dreadlock-achtig haar, maar verder geen individuele kenmerken; door die broek, de stevige Timberland-achtige schoenen en het ontbreken van een buikje lijkt het eerder een jong iemand dan een oud, en eerder een drillrapper dan een witteboordencrimineel. In die hand liggen een bronzen eikel, een pijl en een uil.

Eisenman is zeer in trek, en de opdrachtgevers hebben hier een goede greep gedaan, lijkt het. Zij maakte de laatste jaren veel indruk met grote beeldengroepen, op de biënnales van Venetië en de Whitney, New York. Ze kan goed het grote gebaar aan, maar geldt tegelijkertijd als speels en humoristisch. Een grote beeldengroep uit 2013 ging onder de titel ‘Tis but a scratch’ ‘A scratch?! Your arm’s off!’ ‘No, it isn’t’, wat cinefielen bekend zal voorkomen, en ook iets zegt over de vrijzinnige manier waarop Eisenman het menselijk lichaam benadert. Dat is wel degelijk klassiek – je denkt aan Maillol, zelfs Rodin – maar daar mag verder best een rare neus aan zitten, of een lichaamsdeel aan ontbreken.

De buigende man bij de Rechtbank draagt op het eerste gezicht geen bekende boodschap uit over de neutraliteit van de rechtspraak of haar autoriteit in de wet; hij heeft geen weegschaal, geen zwaard, geen blinddoek, en de titel Love or Generosity zegt maar weinig. Symboliek was in deze Amsterdamse Rechtbank altijd al minder expliciet; in de oude zalen zijn achter de rechters schilderingen van Rudi van de Wint te zien, grote vlakken met witte en bruine cirkelvormen die in elkaar overvloeien, en te interpreteren zijn als de weergave van het altijd lastige afwegen van schuld en onschuld. Zo heeft Eisenmans beeld ook klassieke betekenis: de uil zou staan voor kennis en wijsheid; de eikel voor ‘bescherming tegen kwade invloeden’ en ‘groei en geduld’, de pijl voor ‘volharding en focus’. De opdrachtgevers menen dat de figuur ‘een poortwachter’ is, een ‘zachtaardig persoon die even ontspanning en troost biedt’. Vooruit: een vriendelijke verschijning is het zeker, maar in omvang wel degelijk dominant, en hij zal indruk maken op bezoekers, slachtoffers en verdachten, die misschien een moeilijke middag voor de boeg hebben en helemaal niet op een lollige noot zitten te wachten.

Het blijft ondertussen toch opmerkelijk dat er bij zulke nieuwbouwprojecten pas in de toepassing van de percentageregeling wordt gezocht naar een relativerend en betekenisvol element, en niet in de architectuur zelf, die vooral kantorig en hoekig is, met verbazend veel marmer. Het is dus de rol van het kunstwerk bij de bezoeker de indruk te wekken dat het justitieel apparaat, dat in dat ernstige gebouw huist, wel degelijk flexibiliteit en vrijzinnigheid kent en dat er, vóór er wordt geoordeeld, eerst naar uiltjes, eikels en pijlen wordt gezocht.


Nicole Eisenman, Love or Generosity, Parnassusweg 288, Amsterdam