Rechtzetting

In het stuk ‘Het oog dat terugkijkt’ van Marijn van der Jagt, afgedrukt in De Groene van vorige week op pagina 28-29, is door een technische onvolkomenheid een stuk tekst weggevallen op de overgang van de linker naar de rechter pagina. De volledige passage staat hierbij afgedrukt.

‘EEN VIDEO-INSTALLATIE is een samenvoeging van twee tegengestelden’, schreef de Italiaanse kunstenaar Vito Acconci in 1984. Hij deed dat in zijn artikel 'Televisie, meubilair & beeldhouwkunst’, gepubliceerd in de catalogus van Het lumineuze beeld, de eerste grote expositie van videokunst die in Nederland plaatsvond. Het medium video is vluchtig van aard. De video komt voort uit de televisie - 'kind van een slechte ouder’, zoals de televisie elders in dezelfde catalogus wordt genoemd. Televisie produceert een non-stop beeldenstroom, 'kauwgum voor de ogen’. Het apparaat vraagt om een snelle beoordeling: verder kijken of zappen naar een volgend kanaal. Overgeplaatst naar het museum roept de tv bij de kijker hetzelfde ongeduld op, zeker nu het medium steeds makkelijker wordt gebruikt voor het informeren van het publiek. Een video, beeldplaat of cd-rom bij de ingang van een tentoonstelling heeft tegenwoordig dezelfde betekenis als een plattegrond op een A4'tje: je kunt op het aanbod ingaan, maar het is een randverschijnsel dat je ook kunt negeren.
Op de tentoonstelling Wild Walls werd met die ongeduldige blik van de toeschouwer gespeeld. De deelnemende kunstenaars probeerden via slinkse wegen indruk te maken op de kijker. Door zich zo achteloos mogelijk te presenteren, door de kunstwerken geraffineerd in de expositeruimte te laten verglijden, zodat de kijker sluipend door het werk werd ingesloten. Bij The Second is er een duidelijke afbakening en wordt het publiek totaal anders aangesproken. Als je met je ongeduldige tv-blik de kunstwerken op deze expositie bekijkt, dan zie je niks. Loop op wandeltempo langs het oog op het beelscherm in de hal van het Stedelijk Museum en je interpreteert het oog achteloos als een soort logo bij de tentoonstelling - die begint immers pas 'binnen’. Slechts bij een nadere bestudering van het oog ontdek je de sinistere kwaliteiten van dit beeld. I/Eye (1993) is een interactief kunstwerk van Bill Spinhoven. Het oog richt zich naar de aanwezige beschouwer, het kijkt terug. Nauwlettend wordt het publiek in de gaten gehouden, ook degenen die het zelf niet in de gaten hebben.
Om oog te hebben voor de zeggingskracht van dit kunstwerk moet de bezoeker er uitgebreid bij stilstaan. Het oog van Bill Spinhoven vraagt niet nadrukkelijk om die stilstand, het manifesteert zich als televisie. Het is meer video dan installatie. Video is niet gebonden aan tijd en plaats, schrijft Vito Acconci. Een installatie, oftewel een bepaalde opstelling in de ruimte, geeft de video een tijdelijke behuizing. 'Een video-installatie geeft dus een plaats aan plaatsloosheid’, aldus Acconci. 'Het is een poging om de tijd stil te zetten.’