Commentaar: Kadafi

Renaissance met kolonel Kadafi

Moammar Al-Kadafi is met vakantie in zuidelijk Afrika. Zoals het een goed militair betaamt, weigert de kolonel te slapen in hotels, maar zet hij van tijd tot tijd zijn tent op. Niet zomaar op een willekeurig kampeerterrein, maar bij voorkeur in de tuinen van bevriende Afrikaanse leiders. Vorige week streek het reizend circus uit Libië neer in de kraal van koning Mswati III, de absolute monarch van Swaziland. Als de gezamenlijke jachtpartijen in de achtertuin van de koning achter de rug zijn, dan zal Kadafi’s immense konvooi naar verluidt geheel over land terughobbelen naar Libië. Gezien de staat van veel Afrikaanse wegen geen sinecure, maar je moet er wat voor over hebben als zelfbenoemd leidsman van een compleet continent.

Kadafi was namelijk in zuidelijk Afrika vanwege de oprichting van de Afrikaanse Unie (AU), de opvolger van de Organisatie voor Afrikaanse Eenheid (OAE). Gastheer Thabo Mbeki, de ijverige Zuid-Afrikaanse president die een Afrikaanse renaissance nastreeft, had vorige week bijna alle Afrikaanse leiders in Durban bijeen om het begin van een eenwording naar Europees model te beklinken. De AU krijgt als belangrijkste taak het door de G8 onder voorwaarden geaccepteerde ontwikkelingsplan Nepad verder uit te bouwen. Een van de eisen die de Afrikaanse leiders zelf stelden aan dit plan én aan de AU is goed democratisch bestuur. Kadafi, die sinds 1969 zonder verkiezingen aan de macht is, was derhalve verzocht zich bescheiden op te stellen. De Libische leider liet zich evenwel niet wegmoffelen en eiste in Durban een prominente rol voor zich op. Tot overmaat van ramp prees hij de Zimbabwaanse dictator Robert Mugabe voor diens repressieve beleid jegens witte boeren, dat mede de oorzaak is van een ongekende hongersnood. «Vergeef mijn broeder Mugabe», oreerde de kolonel.

Ryszard Kapuscinski beschrijft in zijn boek over de Ethiopische keizer Haile Selassie prachtig het met decadentie overladen oprichtingsdiner van de OAE in Addis Abeba. In hoog tempo moest in mei 1963 de ceremonie worden afgehandeld, want de jongbakken staatshoofden konden vanwege de niet geringe kans op staatsgrepen niet te lang van huis zijn. Veel van hen waren zelf ook op deze wijze aan de macht gekomen, wat de OAE de bijnaam «organisatie voor Afrikaanse despoten» opleverde.

Het stemt weinig hoopvol dat de toelatingscriteria voor de AU even rekbaar blijken als die van de OAE indertijd. Een vip-tribune met maar weinig verlichte geesten als Moi (Kenia), Dos Santos (Angola) en dus ook Mugabe en Kadafi, maakt Mbeki’s vurig verlangde wederopstanding van het continent niet bepaald geloofwaardig. Het ware mogelijk verstandiger geweest om, nog altijd naar Europees model, met een geringer aantal landen te beginnen en de Unie pas te gaan uitbreiden na gebleken geschiktheid. Dan had Kadafi zijn kampeerreis tot eigen land kunnen beperken.