Politieke samenwerking CDA en FvD

Rentmeesterschap? Alleen als het uitkomt

Anders dan haar politieke geestverwanten in Duitsland is het CDA bereid samen te werken met extreem-rechts, blijkt in Noord-Brabant. Zo gooit de partij haar eigen idealen te grabbel.

Dave Ensberg uit Breda, directeur van Jantje Beton en van Surinaamse afkomst, is een van de vele stemmen in het Twitteroproer dat ontstelde cda’ers hebben ontketend nu hun partij het Forum voor Democratie (FvD) heeft uitgenodigd om met de vvd in Noord-Brabant het bestuurscollege te vormen. Ensberg vindt dat ‘zijn’ cda ver uit de buurt van de partij van Thierry Baudet moet blijven. ‘In 2012 werd ik lid van het cda en bestuurslid van cda-Brabant’, schrijft hij. ‘Dat deed ik niet om acht jaar later mijn partij een coalitie te zien vormen met een politieke partij die mijn gemengde gezin beschouwt als het symbool van homeopathische verdunning van het boreale ras.’

De teneur in het verzet onder de cda’ers is dat als hun partij haar eigen idealen serieus neemt, zij tegenwicht zou moeten bieden tegen het extreem-rechtse FvD. Het cda buigt nu juist met Baudet mee, uit opportunistische motieven: de Brabantse boeren een plezier doen. In de provincie waar de vervuiling die de intensieve veehouderij veroorzaakt de gezondheid en het milieu het zwaarst belast, maakt het cda gemene zaak met een partij die de milieucrisis domweg ontkent. Het paaien van de boeren weegt nu even zwaarder dan het rentmeesterschap, een van de christendemocratische kernbeginselen.

Het principiële verzet steekt nog wat dieper. Met zijn bericht herinnert Ensberg aan twee uitspraken van Baudet die de wraakzuchtig nationalistische aard van diens partij aan het licht brengen. In de ene spreekt de FvD-leider van de poging ‘de Nederlands bevolking homeopathisch te verdunnen met alle volkeren van de wereld’, met als doel dat ‘er nooit meer een Nederlander zal bestaan’. Dat is Baudets nationale variant van het alarmistische fantoom over de ‘omvolking’ van Europa: de theorie van de Fransman Renaud Camus over een elite – altijd vaag geduid maar in ieder geval ‘links’ – die erop uit is de Europeanen te vervangen door een ander volk, oftewel door moslims. Een angstbeeld dat Baudet en zijn geestverwanten als visionair beschouwen.

De tweede uitspraak waaraan Ensberg refereert betreft het gekoketteer van Baudet met het woord ‘boreaal’, het geurvlaggetje in diens kringen dat duidt op de rassenleer waarin die term soms staat voor ‘arisch’ en in ieder geval voor ‘blank’. Je moet niet uitsluiten dat de FvD-leider het ook als een codewoord bedoelt voor de gewenste verhouding tussen de seksen. Hij zei daarover: ‘De realiteit is dat vrouwen overrompeld, overheerst, ja: overmand willen worden.’ Hij raadde ‘jongemannen’ daarom aan ‘het heft in eigen hand te nemen en zich een tweede – brute, mannelijke – natuur aan te meten’.

Met het salonfähig maken van Baudets partij draagt het cda bij aan de gewenning aan extreem-rechts onfatsoen, waarin het geweld altijd door de woorden heen schemert. Het voorkomen van gewenning aan ‘de schreeuw om wrok’, in de woorden van historicus Tony Judt, was twintig jaar geleden het politieke signaal dat de EU-landen afgaven met hun boycotmaatregelen tegen Oostenrijk. Op 4 februari 2000 trad daar de coalitie aan die de Oostenrijkse christendemocraten hadden gesloten met de fpö, in 1956 opgericht door neonazi’s. fpö-leider Jörg Haider prees Oostenrijkers die aan de kant van de nazi’s hadden gevochten als ‘fatsoenlijke mensen met een goed karakter’. De Waffen-SS verdiende volgens hem ‘alle eer en erkenning’. Haider had in het jaar van zijn doorbraak naar de regeringsmacht campagne gevoerd tegen de ‘Überfremdung’ van Oostenrijk, zijn variant op Camus’ theorie over de omvolking.

Andere regeringen van de EU reageerden geschokt: voor het eerst na de oorlog drong een partij die de Europese rechtsstaat omver wilde schoppen door tot een regeringscoalitie. Door de fpö in de armen te sluiten, constateerden Europarlementariërs in een verklaring, gaven de Oostenrijkse christendemocraten legitimiteit aan extreem-rechts. De andere lidstaten van de EU schortten culturele uitwisselingen en militaire oefeningen met Oostenrijk op, de VS en Israël riepen hun ambassadeurs terug, Lou Reed zegde een optreden af en prins Charles een bezoek. Alleen koningin Beatrix bleef onvermurwbaar. Ondanks politieke en maatschappelijke druk ging ze naar Lech voor de jaarlijkse wintersportvakantie. Premier Kok billijkte dat besluit: zij was daar als privépersoon, niet als lid van de regering.

Twintig jaar later handelde de Duitse Bondskanselier Angela Merkel vorige week resoluut in de geest van Nie wieder. Met een beroep op de kernwaarden van haar christendemocratische cdu stak zij een stokje voor het ad-hocverbond dat haar partijgenoten in de deelstaat Thüringen sloten met de rechts-populistische Alternative für Deutschland. De AfD staat daar onder leiding van Björn Höcke, een nazi-sympathisant, die tijdens een rede in een bierhal het Holocaustmonument in Berlijn een ‘monument van schande’ noemde.

Merkel bestempelde het opzetje van haar cdu in Thüringen, nota bene de deelstaat waar de nationaalsocialisten van Hitler in 1930 voor het eerst gingen meeregeren, als ‘onvergeeflijk’. De volgende dag trad de deelstaatpremier die met de steun van cdu en AfD nipt was gekozen af. Toch is het afwachten of hun Thüringse verbond een eenmalig incident was: een ruk naar rechts van de cdu is niet uitgesloten nu Annegret Kramp-Karrenbauer, door Merkel naar voren geschoven als haar beoogde opvolgster, heeft aangekondigd zich terug te trekken. De Thüringse politieke crisis is de aanleiding.

De beoogde coalitiesamenwerking van het cda met het FvD in Noord-Brabant heeft de instemming van de partijtop in Den Haag. Anders kan de nauwe betrokkenheid van Madeleine van Toorenburg, de vice-fractievoorzitter in de Tweede Kamer, bij de wending naar Baudets partij niet worden uitgelegd. Vicepremier Hugo de Jonge zei in De Telegraaf dat zijn partijgenoten in Noord-Brabant zelf de afweging moeten maken met welke coalitie de boerenbelangen het best zijn gediend, al is dat met het FvD.

Kijk naar de politieke vrienden van Baudet en je leert zijn ware politieke aard beter kennen

Uit deze lankmoedigheid spreekt onverschilligheid over de christendemocratische kernwaarden. Dat kan niet los worden gezien van de stelselmatige weigering van de cda-top, ondanks aandringen van partijleden, om verantwoording af te leggen voor de eerdere keuze voor samenwerking met extreem-rechts, in 2010. Toen die regeringscoalitie met Wilders’ pvv er nog zat, riep toenmalige fractieleider Sybrand Buma kritische partijgenoten al op ‘te stoppen met klagen over de pvv’ en zich neer te leggen bij de meerderheid in het cda die het wel met Wilders zag zitten: ‘Sommigen blijven heel lang zeggen dat ze het er niet mee eens zijn.’

Na het stranden van die coalitie sloot Buma samenwerking met Wilders vooral op praktische gronden uit. Zijn argument luidde steevast dat de pvv een onbetrouwbare partner is gebleken omdat zij in het voorjaar van 2012 uit het kabinet-Rutte I wegliep. Over een ‘nee’ tegen de rechtspopulisten op principiële gronden hoorde je nooit iets van hem, noch van zijn opvolger Pieter Heerma.

In de campagne voor de Tweede-Kamerverkiezingen van 2017 profileerde Buma het cda als een rechts-nationalistische partij. Nederland zou in een ‘morele crisis’ verkeren, niet in de laatste plaats door de immigratie uit islamitische landen. In een interview met het Nederlands Dagblad zei hij dat de immigratie het ‘Nederlandse waarden- en normenpatroon’ bedreigt. ‘Er zijn veel migranten die niet inhaken op ons waarden- en normenpatroon, maar wel op welvaart en het leven hier’, vervolgde hij. ‘We kunnen niet zeggen: iedereen kan binnenkomen en alles blijft zoals het is.’ In Christen Democratische Verkenningen pleitte hij al eerder met Pieter Heerma voor ‘gezonde vaderlandsliefde’. Hun motief: ‘De dominantie van de joods-christelijke cultuur’ in stand houden.

Je kunt dit soort uitlatingen toch moeilijk anders duiden dan als een omfloerste poging in te spelen op de angst die extreem-rechts zijn kiezers voor omvolking aanjaagt.

Voor Merkel is het zonneklaar: gezien hun kernwaarden en ook hun historische verdiensten voor de naoorlogse vrede in Europa moeten christendemocraten politieke samenwerking uitsluiten met extreme partijen, zowel ter linker- als ter rechterzijde. Voor het cda zouden dat valide argumenten kunnen zijn om een cordon sanitaire rond Baudets partij te leggen.

Met sociaaldemocraten en liberalen zijn de christendemocraten de grondleggers van de democratie en de rechtsorde in Europa na 1945, waarop Baudet het juist voorzien heeft. Zijn Europese geestverwanten en hij zijn uit op het onklaar maken van de instituties die de naoorlogse wereld een zekere mate van stabiliteit boden, de Europese Unie voorop, maar ook van mensenrechten- en handelsverdragen, Europese en internationale rechterlijke instanties, de Navo en de Verenigde Naties. Dat tekent hen als revolutionairen: wat zij nastreven is een drastische breuk in de loop van de geschiedenis, met het doel de bestaande orde door een nieuwe te vervangen. Om die reden is het onjuist Baudet als conservatief te bestempelen, het etiket dat hij zelf op zijn ideologische brouwsel heeft geplakt.

Kijk naar de politieke vrienden van Baudet en je leert zijn ware politieke aard beter kennen. Daags nadat hij zijn tweet uit zijn duim had gezogen over ‘vier Marokkanen’ die in de trein ‘dierbare vriendinnen’ lastigvielen, reisde hij af naar Rome voor een ontmoeting met gelijkgestemde politici als de Italiaanse Legaleider Matteo Salvini en de Hongaarse premier Viktor Orbán. Beiden hebben hun eigen variant van Camus’ angsttheorie over de omvolking, met de Europese Unie als de kop van Jut.

Te gast bij het Vlaams Belang ging Salvini tekeer tegen de EU. Volgens hem vormt de Unie Europa om tot ‘een shoppingcentre zonder wortels, geschiedenis of waarden’. Orbán houdt de Unie verantwoordelijk voor het verval van ‘onze cultuur, onze beschaving’. Op een conferentie in Boedapest zei hij: ‘In de niet al te verre toekomst zullen Europese landen een snelle verandering in de religieuze en culturele samenstelling van hun bevolking ondergaan.’

Op Europa, ‘het hartland van de meest succesvolle christelijke beschaving in de geschiedenis’, wordt volgens de Hongaarse premier een ‘georganiseerde en brede aanval’ ingezet, die onder meer de vorm heeft van ‘een omruil van de bevolking’. Onheilspellend besloot hij: ‘Toch zwijgt Europa. Een of andere mysterieuze kracht verzegelt de lippen van Europese politici en bindt hun handen.’

Uit Orbáns betoog blijkt opnieuw dat het nationalistische populisme het politieke denken baseert op een etnische zienswijze op de natie: alleen degenen die een geschiedenis en een cultuur delen behoren daartoe. In de ogen van Baudet behoren degenen die buiten deze eenheid van taal, geloof en tradities vallen dan ook tot ‘een subgroep’ die niet meer dan ‘subrechten’ toekomt. ‘De democratie is de strijd om de vraag van wie dit land is, van welke cultuur dit land is’, zei hij in een vinnige woordenwisseling met Kamerlid Selçuk Öztürk (Denk). Etnos staat daarmee tegenover demos, oftewel de politieke gemeenschap, waarvan ook mensen met een geheel andere etniciteit deel kunnen uitmaken.

Met zijn tweedeling tussen Nederlanders die alle rechten toekomen en subgroepen die tevreden moeten zijn met subrechten ontdoet Baudet de democratie van haar kernbeginselen: de geestelijke vrijheid en de gelijkberechting van alle burgers. Ook daarom kun je concluderen dat het cda geen buffer meer is tegen antidemocraten zolang het geen cordon sanitaire legt rond de partijen van Baudet en Wilders. Om te beginnen in Noord-Brabant.

Help ons groene.nl te vernieuwen.

Doe mee aan onze enquête

Het invullen neemt zo’n 5 minuten in beslag. U kunt niets winnen, maar wij zijn u zeer erkentelijk als u meedoet aan de enquête.