Renzi’s Italië was een land dat niet bestond

‘Ik wist niet dat ze me zo haatten’, zei de Italiaanse premier Matteo Renzi (41) in de nacht van 4 december achter de schermen. Hij was voor het eerst in zijn leven totaal beduusd.

Medium groene italia ii

Zestig procent van de stemmers, gelijk aan negentien miljoen Italianen, stemde ‘nee’ tegen zijn ongelooflijk ingewikkelde hervorming van de grondwet die haast niemand had gesnapt. Toch was het een massale opkomst van zeventig procent en een ‘nee!’ met een uitroepteken. Tegen wat dan?

Tegen inderdaad Matteo Renzi, die in zijn egotrip die nu al bijna drie jaar duurt (hij is premier sinds 22 februari 2014) alle zicht op het land en zijn bewoners was verloren. Renzi’s Italië was een land dat niet bestond. De ongekozen premier feliciteerde zichzelf voortdurend met resultaten die niemand ervoer. Het ging niet beter, er was niet meer werk, de belastingen waren niet omlaag gegaan, integendeel. Het zelfvertrouwen van de zeer sterke-man-gevoelige Italianen had zich niet kunnen optrekken aan Renzi’s overvloed ervan. Se la suona e se la canta, ‘hij blaast en hij zingt de hele partij in z’n eentje’, is een bekend Italiaans gezegde dat wel speciaal gemaakt lijkt voor Renzi.

Dit ‘nee’ is de wanhoops­kreet uit de aan hun lot overgelaten periferieën in het arme zuiden

Het slavenvolk is dus in opstand gekomen, en dat is opmerkelijk, want Italië is niet het land van de revolutie. Italië is het land van Il Gattopardo (de beroemde roman van Giuseppe Tomasi di Lampedusa), waar houden wat je hebt altijd geprefereerd wordt boven het risico van het nieuwe. Voordat Italianen eens een keertje tegen de zittende macht in beweging komen moet er wel heel wat aan de hand zijn. En dat is er ook, volgens Roberto Saviano. De schrijver van de wereldwijde bestseller Gomorra is de vertegenwoordiger van het andere Italië, het Italië dat premier Renzi drie jaar lang heeft genegeerd. Het straatarme en dus criminele zuiden, dat onder Rome begint en zich uitstrekt over duizend kilometer, van Napels tot Lampedusa.

Saviano is de man van de feiten en biedt met behulp van gegevens van Censis (Studiecentrum voor Sociale Investeringen) de volgende eenvoudige gegevens: het grootste ‘nee!’ is afkomstig uit het arme zuiden, de streken Campania (Napels), Calabrië en Sicilië. Maar liefst 81 procent van de per definitie werkloze jongeren tussen 18 en 34 uit die streken heeft ‘nee’ gestemd, en in de leeftijdsgroep tussen 35 en 54 nog eens 67 procent. ‘Het is dus géén Brexit-stem’, waarschuwt Saviano, ‘want de Engelse jongeren waren voor remain.’ Dit ‘nee’, aldus nogmaals Saviano, is de wanhoopskreet uit de aan hun lot overgelaten periferieën in het arme zuiden waar de verschillende maffiaorganisaties (Camorra, ’Ndrangheta, Sacra Corona Unita en Cosa Nostra) de enige kans op werkgelegenheid zijn.

Premier Renzi heeft het woord ‘maffia’ in zijn bijna drie jaar durende regering überhaupt nooit uitgesproken, terwijl de helft van de tweeduizend kilometer lange Italiaanse laars in de greep is van misdaadorganisaties met een gezamenlijke omzet van 170 miljard euro per jaar, zoals laatst weer bekend werd gemaakt. En wat leven onder het monster van de maffia betekent, daarover is genoeg bekend. In ieder geval geen democratische rechten en geen hoop op een gelukkige toekomst. Leven ín Italië wordt blijkbaar heel anders ervaren dan hoe men er van buitenaf over denkt, gezien de grote verrassing in Europa over dit resultaat.