Revanche

Diederik Samsom zegt dat zijn generatie revanche moet nemen. Maar waaraan zal hij het eventuele succes daarvan afmeten? Het herstel van de economische groei, van de werkgelegenheid, de euro, een socialer Nederland?

Medium den haag 27 2012 revanche

Toen de pvda onlangs de kandidaten voor de komende Tweede-Kamerverkiezingen presenteerde, zei partijleider Diederik Samsom in een onderonsje met een paar journalisten dat het tijd wordt dat zijn generatie revanche neemt voor het eerste decennium van deze eeuw.

Revanche, dat is een lastig woord, want het betekent niet alleen het eervol proberen een eerder verlies te herstellen, het kan ook wraak nemen betekenen.

Er bestaat een film die is opgehangen aan die laatste betekenis, met als titel – hoe toepasselijk – La revanche de Samson. Oké, met een n in plaats van een m, maar de meeste Nederlanders was het toch jarenlang ontgaan dat ze de naam van de pvda’er verkeerd spelden. De ondertitel van deze film is veelzeggend: une force devastatrice, oftewel de revanche van deze Samson kent een verwoestende kracht. De hoofdpersoon splijt met zijn zwaard menig lichaam in tweeën. Kijk naar het campagnespotje van Diederik Samsom waarin hij zich de betrokken huisvader toont die het om de toekomst van zijn kinderen te doen is en je krijgt niet de indruk dat de pvda-leider uit is op wraak. Dat zou ook vreemd zijn, Samsom heeft er bijna al die tijd bij gezeten in Den Haag. In 2003 ging hij de Tweede Kamer in.

Dit jaar is het precies tien jaar geleden dat het eerste decennium waar Samsom op doelde feitelijk begon. Het was, en dat is nog zacht uitgedrukt, een woelig decennium.

In de verkiezingscampagne van 2002 zette Pim Fortuyn, eerst als lijsttrekker van Leefbaar Nederland en daarna van zijn eigen lpf, de bestaande politieke verhoudingen compleet op z’n kop. De kiezer leek revanche te nemen. De politiek ging naarstig op zoek naar waarop die kiezer dan revanche nam en liet zich daardoor leiden dan wel verlammen, het is maar hoe je er tegenaan kijkt.

Twee keer in dat decennium werd Nederland opgeschrikt door een moord met een grote impact op de samenleving én de politiek. Eerst was er in juni van 2002 de moord op Fortuyn, de eerste politieke moord in Nederland sinds eeuwen. Twee jaar later werd Theo van Gogh vermoord. Volgens de dader was de Amsterdamse columnist en filmmaker een ‘Vijand van de Islam’.

In die eerste tien jaar van de 21ste eeuw heeft geen enkel kabinet, van welke samenstelling dan ook, de rit uitgezeten. Het eerste kabinet-Balkenende viel in 2002 al binnen drie maanden, het kabinet-Rutte is tweede op de lijst van kortst zittende kabinetten in die periode, het viel na anderhalf jaar. De kiezer gaat op 12 september voor de vijfde keer in tien jaar en drie maanden tijd naar de stembus. Italiaanse toestanden, heette dat voorheen.

In 2005 stemde de kiezer, toen hem voor het eerst expliciet naar zijn mening over Europa werd gevraagd, tegen de Europese grondwet. Ook toen nam hij revanche: hij had het gevoel dat al tientallen jaren over zijn hoofd heen over Europa werd besloten. Nog weer drie jaar later ging de Amerikaanse bank Lehman Brothers failliet, met als gevolg dat ook in Nederland banken in de problemen kwamen. De crisis die dat tot gevolg had, leek nog maar net bestreden toen de eurocrisis losbrak. Daar zit Nederland, samen met de rest van Europa nu middenin.

Het is dat het woord puinhoop door Fortuyn met zijn ‘puinhopen van Paars’ zo beladen is geworden, anders zou je samenvattend zeggen: het is een puinhoop. Nu meer dan toen Fortuyn die woorden ijkte.

Samsom had het over zijn generatie die revanche moet nemen. Zijn generatie, dat is hijzelf en zijn concurrenten-partijleiders van de nu in de Kamer vertegenwoordigde partijen. Ze zijn alle elf tussen de veertig en vijftig jaar oud. De meesten van hen waren dertigers toen ze de landelijke politiek in gingen. Op één na, Jolande Sap van GroenLinks, zitten ze zes jaar of meer in Kamer of kabinet. Gemiddeld zijn ze inmiddels goed voor een dikke negen jaar Haagse ervaring.

Willen ze inderdaad later hun kinderen onder ogen kunnen komen, dan zullen ze nu revanche moeten nemen anders is hun tijd voorbij. Er staan al leden van een nieuwe generatie te trappelen om het van hen over te nemen. En revanche nemen dan niet alleen op de generatie voor hen, maar vooral ook revanche op zichzelf.

Voor Samsom zelf is het de vraag of hij de kans krijgt de eer van zijn generatie te redden in de rol die hij daarvoor het liefst zou vervullen: die van leider van de grootste partij op links, mogelijk zelfs premier van een links georiënteerde coalitie. De concurrentie van sp-leider Emile Roemer is groot. Zo groot zelfs dat Samsom in de strijd om het premierschap er niet aan te pas dreigt te komen.

Interessant zou zijn te weten waaraan Samsom het succes van de revanche van zijn generatie zal afmeten. Het herstel van de economische groei, van de werkgelegenheid, de euro, een socialer Nederland? Waar zou Samsoms prioriteit naar uitgaan?

Waar hij en zijn collega-partijleiders het meeste invloed op kunnen uitoefenen, is – meer dan op die andere onderwerpen – het herstel van de stabiliteit in de Nederlandse politiek. Dat vergt in coalitieland Nederland uiteindelijk geven en nemen en je coalitiegenoot iets gunnen, het niet telkens terugkomen op gemaakte afspraken en het niet opblazen van een kabinet als je met het oog op de peilingen denkt baat te hebben bij nieuwe verkiezingen. Wie revanche wil nemen, zal toch vooral naar zichzelf moeten kijken.

Bij de kabinetsformatie kan al een signaal worden afgegeven dat herstel van de stabiliteit een prioriteit is: door in het nieuwe regeer­akkoord niet vast te leggen wat er de komende jaren allemaal niet kan en mag, zoals steeds gebruikelijker is geworden. Dat getuigt immers niet van vertrouwen in elkaar.