Revolutionaire priester komt vijftig jaar later tot leven

Rome – Het is een groots slotakkoord van dit Don Milani-jaar 2017: hem sprekend en levend te zien op de enige livebeelden die van hem zijn gemaakt. Een beetje alsof er een filmpje van Jezus Christus in een la is gevonden. Daar zit hij, vijftig jaar na zijn zeer voortijdige dood, de revolutionaire en verguisde onderwijzer-priester Don Milani, in een gestreepte strandstoel naast een loeiende houtkachel. Rond hem een twintigtal boerenkinderen in hoefijzervorm aan lange tafels gegroepeerd. Don Milani’s schooltje van Barbiana, in de Toscaanse bergen boven Florence, nooit gefilmd, behalve deze ene keer, in december 1965, anderhalf jaar voor zijn dood.

Tv-regisseur Angelo D’Alessandro was afgereisd naar Barbiana om even een interviewtje te doen met Don Milani over zijn houding ten gunste van dienstplichtweigeraars. Maar wat hij zag in Barbiana, was voor hem een openbaring. ‘Na enige dagen hier rondgelopen te hebben, zei Don Milani tegen mij dat ik door zijn examen heen was. En dat we konden filmen’, vertelt de regisseur in voice-over, terwijl op zwart-witbeelden jongens op brommers uit de bergen aan komen knetteren. Fantastisch materiaal, allemaal bewaard gebleven, en pas na de dood van regisseur D’Alessandro in 2011 door diens zoon in een la ontdekt. Daar is de docu-film Barbiana ’65 uit ontstaan, die nu te zien is in de Italiaanse filmhuizen.

De film is adembenemend. Want bij mythevorming vergeet je altijd dat iemand gewoon van vlees en bloed was, een stem had, een dictie, een manier van kijken, een manier van bewegen. In dit Don Milani-jaar 2017 stond hij op de rol om heilig te worden verklaard, maar hij heeft het canonisatie-proces niet overleefd, ondanks vurige voorspraak van zijn grootste fan, paus Franciscus. Vervolgens ontstond in april een soort schandaal door een Italiaanse roman over pedofilie die onterecht was opgedragen ‘aan de gewonde en sterke schaduw van Don Milani’. Uit woede over deze pr-stunt kwam de paus in juni naar Barbiana, om te bidden op het graf van Don Milani, die is begraven op het petieterige kerkhofje van dit bergoord waarnaar de katholieke kerk hem had verbannen.

Want hij is altijd lastig geweest, Don Milani, voor de conservatief-katholieke mentaliteit van zijn land. Zijn boek Brief aan een lerares kwam uit in mei 1967, een maand voor hij op zijn 44ste stierf aan de ziekte van Hodgkin. Het werd in Italië een van de dragende pilaren onder het revolutiejaar 1968.